Đất Nước có từ bao giờ?

Entry Vua Hùng tên thật là gì được các bạn đọc quan tâm kinh ra phết, view tăng ác. Một phần là bài viết thú vị, hehe, một phần là nhờ các bác nổi tiếng đặt link và đăng lại bài.

Nhờ đó mà bác Trương Thái Du đã nhảy vào comment. Đưa ra giả thuyết Âu Lạc phải là Đất Nước. Tôi đã phản đối kịch liệt (ở phần comment) nhưng bác ấy vẫn bảo vệ ghê lắm, chắc giả thuyết này là bác ấy nghĩ ra nên bác ấy mới đặt vào đấy một niềm tin sắt đá như vậy. Từ việc phải đi chứng minh Âu Lạc không phải Đất Nước, tôi tự hỏi, chữ Nước và Đất Nước xuất hiện từ thời kỳ nào. Dưới đây là đáp án:

Thực ra, Đất-Nước (từ ghép) và Nước là một khái niệm địa lý và chính trị cực kỳ mới mẻ, xuất hiện khoảng đầu thế kỷ thứ 10, sau khoảng một ngàn năm bị giặc Tàu đô hộ. (Tức là sau khi chữ Âu và chữ Lạc xuất hiện rất lâu).

Một nghìn năm đô hộ là rất dài, đủ nô dịch cả một dân tộc, đủ để một dân tộc quên đi gốc gác của mình. Không tin nhìn vào Bắc Hàn mấy chục năm vừa qua thì biết. Thế nhưng dân tộc sống ở cái vùng đất, mà cuối cùng được gọi là An Nam Đô Hộ Phủ, không nguôi ý chí li khai và rồi giành được tự chủ và đi đến độc lập.

Những chính trị gia ly khai đầu tiên, cha con Khúc Thừa Dụ  – Khúc Hạo cùng với chỉ huy quân đội của họ là Dương Đình Nghệ, đã xây dựng một thể chế tập quyền đầu tiên ở cho người Việt ở nước Việt ở đầu thế kỷ thứ 10. Cải cách hành chính, cải cách chính quyền của Khúc Hạo, kết hợp với chính sách ngoại giao với phương Bắc của Khúc Thừa Dụ là manh nha của một chính quyền độc lập dành cho dân bản xứ.

Để làm được việc này, họ cần các khái niệm địa lý chính trị hoàn toàn mới để “dân vận” người dân đứng về phe ly khai, chống lại triều đình phương Bắc vốn đã tỏa bóng thôn tính xuống cả ngàn năm (đến tận bây giờ vẫn có kẻ thần phục Bắc Kinh, nữa là hồi đấy).

Đối lập với các khái niệm Giang Sơn, Sơn Hà Xã Tắc vốn để chỉ đất của thiên tử phương bắc, Khúc Hạo và Dương Đình Nghệ đã nghĩ ra khái niệm Đất Nước. Để đối nghịch với Quốc Gia (chỉ/thuộc vua Tàu, triều đình tàu), Khúc Hạo và Dương Đình Nghệ đã nghĩ ra từ Nước Nhà. Từ đó chữ Quốc trong chữ Hán được dịch ra tiếng Việt cổ là Nước. Còn danh từ Nước Nam hoặc Nước Việt, có lẽ là các từ mới được phe ly khai dung để gọi vùng đất An Nam Đô Hộ. Cho đến khi hoàn toàn độc lập, Nước Việt có vị hoàng đế đầu tiên của riêng mình, thì mới thôi sử dụng cách gọi này và gọi tên nước là Đại Cồ Việt.

Dương Đình Nghệ quê Thanh Hóa. Cha con Khúc Thừa Dụ Khúc Hạo cũng có thể ở Thanh Hóa (có chỗ nói ở Hải Dương). Họ quá quen thuộc với người Mường Việt cổ ở vùng này. Và đương nhiên là họ biết sử thi Đẻ Đất Đẻ Nước (Te Tấc Te Đác), một sử thi kể về sự ra đời của thế giới (đất và nước từ vũ trụ hỗn mang) và các dân tộc. (Phát tích của sử thi này, được coi là ở Thanh Hóa, cũng là nơi sưu tầm được sử thi dài hàng ngàn câu này). Có lẽ đây chính là “triết thuyết” để  các nhà chính trị và tướng lĩnh li khai sử dụng để xây dựng các khái niệm Đất Nước và Nước Nhà.

Bởi Nước là từ chữ nước nên về sau chữ nôm đã ghi chữ Nước này với bộ thủy và biểu âm nhược (*).

Rồi quân Nam Hán xâm chiếm. Dương Đình Nghệ cầm quân. Đất Việt lúc đó loạn lạc, các phe phái đánh hau, một lần nữa Dương Đình Nghệ lại sử dụng các khái niệm chính trị mới mẻ là Đất-Nước, Nước- Nhà để kêu gọi đồng thuận. Các nha tướng của ông, thấm nhuần tư tưởng chính trị mới, sau này một người trở thành vua (Ngô Quyền), một người khác là Đinh Công Trứ thì sinh ra Đinh Bộ Lĩnh.

Ngô Quyền là vị vua giành độc lập (đầu tiên) sau 1000 năm bắc thuộc và mở ra thời kỳ độc lập lâu dài cho Việt Nam. Sau Ngô Quyền chính là Đinh Bộ Lĩnh. Ngô Quyền rời đô từ Đại La (vốn là cơ sở hành chính của Tàu) về Cổ Loa là có ý khôi phục lại chủ quyền của dân bản địa (dân Lạc) và đến thời Đinh Bộ Lĩnh, ông xưng đế (giải tán triệt để ảnh hưởng của hoàng đế Trung Hoa), đặt tên nước là Đại Cồ Việt (Cồ là tiếng Việt cổ, chỉ sự mạnh mẽ, xen vào giữa cái tên).

Sau thời Ngô Quyền xưng vương thì cũng là lúc chữ Nôm bắt đầu được hoàn chỉnh. Từ vựng hẳn không thể thiếu từ Nước của Nước Nhà.

Ngày nay, Nước đã trở thành một từ quan trọng, nó chỉ một quốc gia có chủ quyền (Nation), biến thể Nhà Nước là để chỉ một thể chế chính trị hiện đại (State), còn Đất Nước mang hàm ý thân thuộc hơn (Country).  Trong lúc ấy, từ nước vẫn tiếp tục mang nghĩa là nước (sông, suối, biển) như từ thủa hồng hoang đẻ đất đẻ nước.

Cám ơn các cụ Khúc Hạo và Dương Đình Nghệ, đã tạo ra không chỉ những từ mới, mà còn là cả khái niệm mới, đến tận bây giờ, sau hơn 1000 năm, vẫn còn ý nghĩa thời sự. Xin trả lại quyền thân nhân (tác quyền) hai chữ Đất-nước và Nước-nhà về cho các cụ.

Cám ơn cụ Gúc, đã giúp 5xu có thêm một phát kiến lịch sử hạng nặng cho năm 2012 hehehe.

***

Chiều nay qua Nhã Nam Thư Quán để tra nhờ chữ Nước trong các bộ từ điển: Dictionarium Anamitico Latinum (Taberd), Đại Nam Quấc Âm Tự Vị (Huỳnh Tịnh Paulus Của) , Bảng Tra Chữ Nôm (NXB Khoa học Xã hội HN 1976), và Từ Điển Chữ Nôm (Vũ Văn Kính và Nguyễn Quang Xỹ, TT Học Liệu Xuất Bản).

Thực ra tra từ điển để ghi vào entry này có tính chất dọa ma. Còn thì tán nhảm với chủ thư quán là chính.

Thư quán mở nhiều nhạc xuân. Có bài hát lời thế này:

Mẹ ơi sáng nay xuân về
Mẹ trông ra ngoài hiên nắng,
Mẹ mong đứa con xa nhà, rồi mùa xuân anh ấy sẽ về . 

Xem thêm cho vui:

Ngày giỗ tổ ở đâu ra?

Vua Hùng tên thật là gì?

Advertisements

About Blog của 5xu

Một con sông sắp cạn dòng
Bài này đã được đăng trong nhảm và được gắn thẻ . Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

6 Responses to Đất Nước có từ bao giờ?

  1. Càfê sữa nói:

    buổi chiều mát ngồi nghe nhạc xuân ở thư quán rất sướng, phải tội lâu lâu lại nghe thoảng mùi xe đổ rác 😀

  2. Theo đúng tinh thần “trả lại tên cho xu” bên Tathy bác nhẩy

  3. Lê Tê nói:

    Entry trước đọc vào tai. Entry này em thấy nhảm, hoặc bác lại rắc thính. Chả có bằng cớ hay lý luận nào để bác phân phát bản quyền Đất Nước cho cụ Hạo, cụ Nghệ.
    Em ủng hộ phương án của cụ TCĐT hơn: Trước cụ Đinh Bộ Lĩnh chả có đất nước nào, toàn cát cứ nhóm. Con số 12 sứ quân cũng là cho đẹp, theo cách biểu đạt tăng ni chép sử. Thực chất có ít “sứ quân” hơn (bao nhiêu thì không rõ) gom lại thành một “nước” vùng Bắc bộ nay. Dần dần qua các nhà Lý, Trần… to dần lên mà thành. Cái gọi là 1000 năm Bắc thuộc gọi là có cũng được, là không cũng xong, vì có chính quyền trung ương thực sự nào trước đó đâu mà mất, ối bác cay cú hão. Còn vua Hùng chủ yếu là cụ Ngô Sỹ Liên dựa theo sách Tàu, bịa thêm, đắp da đắp thịt mà nên. Cụ Lê Văn Hưu chép sử trước mà có nói gì (về vua Hùng) đâu.Tuy vậy, sách Tàu đã chép về Lạc vương thì chắc là có cái gì đấy. Mà cách giải thích của bác Xu về chữ Lạc nghe xuôi tai ghê (cũng có thể tại em không biết gì, hehe). Có điều, cái “đất nước” của Lạc vương ấy chắc chả hoành tráng như nhiều người nghĩ, nó ở đâu, qui mô thế nào thì toàn suy và đoán, không tin được. Bằng chứng khảo cổ thì mịt mờ, có mấy cái trống đồng, không thể đem ra mà khẳng định về vương quyền nào cả. Thư tịch thì có mỗi quyển ĐVSKTT còn nguyên, mà chỉ tin được từ thời lân cận nó ra đời, chứ ngược về cả ngàn năm trước thì nặng phần chém gió chứ còn gì.
    Túm lại, bác đi tìm gốc “Đất Nước” chắc vô vọng thôi 😀

    • Chữ Nước (như Nước Việt) đến giờ chưa có ai giải thích được là từ chữ gì mà ra đâu. Có ông, hình như An Chi, giải thích là từ chữ Lược (ranh giới) và chữ Lược (mưu lược) mà ra. Ý là kết hợp Nước (nước Việt) với nước của “nước cờ”. Nhưng nghe không thuyết phục lắm. Vì chữ Nước có bộ thủy.

  4. lapblock nói:

    Có lẽ Đất Nước nên có như Nguyễn Khoa Điềm viết:
    “Khi ta lớn lên Đất Nước đã có rồi
    Đất Nước có trong những cái “ngày xửa ngày xưa…” mẹ thường hay kể
    Đất Nước bắt đầu với miếng trầu bây giờ bà ăn
    Đất Nước lớn lên khi dân mình biết tròng tre mà đánh giặc
    Tóc mẹ thì bới sau đầu
    Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn
    Cái kèo, cái cột thành tên
    Hạt gạo phải một nắng hai sương xay, giã, giần, sàng
    Đất Nước có từ ngày đó…”
    Còn bác Xu nói trên kia chắc đề cập đến mặt pháp lý.

  5. giangandson nói:

    Xin giới thiệu với Chủ nhà cuốn “Art of Vietnam” của Catherine Noppe và Jean-Franc,ois Hubbert, Copyright Parkstone Press Ltd, NY, USA, 2003. Introduction cuốn này bắt đầu với mục có tiêu đề là “Land and Water”, giới thiệu về địa lý và cư dân Việt Nam. Cuốn này có cái phụ lục Niên biểu đối chiếu Việt Nam – Trung Hoa – Champa với “phần còn lại của thế giới” từ thời cổ đại đến khi Giang Trạch Dân lên nắm quyền ở Trung Hoa.

    Mấy tác giả này có lẽ đồng ý rằng người Việt đồng nhất khái niệm “đất nước” (= tổ quốc) với “đất” và “nước” là do đời sống của họ gắn chặt với hai thứ này. Nếu vậy thì tên gọi ấy chắc phải có cùng với tiếng Việt, ban đầu để chỉ vùng đất nơi cư trú. Vùng đất này được gắn với khái niệm “tổ quốc” khi phải nói về nó như một bờ cõi cần bảo vệ chống lại sự xâm lấn từ bên ngoài, và/hoặc là đi xâm lược nước khác để mở mang bờ cõi ấy. Nếu coi Niên biểu đối chiếu nói trên là đáng tin, thì có lẽ là vào thời nước Âu Lạc, khi đối mặt với Triệu Đà, và hoàn thiện mãi khái niệm này cho đến thời Nguyễn Ánh?

Đã đóng bình luận.