Ký ức đô thị

Khi người Mỹ quay trở lại Việt Nam họ đã phá bỏ Đại sứ quán cũ của mình trên đường Lê Duẩn, cái sứ quán nổi tiếng với chiến công của biệt động thành 1968 và chiến dịch không vận rút chạy khỏi Sài Gòn năm 1975. Trên nền đất cũ của Đại sứ quán Mỹ lừng danh khi xưa, họ xây Lãnh sự quán mới.

Khi làm Đại lộ Đông tây, chính quyền thành phố đã giải tỏa và phá gần hết bến Bình Đông, cái bến nổi tiếng bên kênh Tàu Hũ, điểm đến cuối của trục giao thông đường thủy từ miền tây lên Chợ Lớn.

Khi Vincom lấy vườn hoa Chi Lăng, họ đã chặt đi những cây xanh cổ thụ đã sống có lẽ hàng trăm năm, ngay trung tâm, để chứng kiến bao sự kiện lịch sử của Sài Gòn.

Có hàng trăm ngàn thay đổi như vậy đã và đang diễn ra trên khắp cơ thể của thành phố này.

Mỗi công trình mới xây, mỗi công dân mới sinh ra, đều là sự một sự bổ sung bản sắc thêm vào substance của thành phố. Substance, như Spinoza định nghĩa, là một cái gì đó ở bên dưới vật chất để rồi dựng nên hình hài và bản sắc của vũ trụ.

Mọi sự thay đổi lớn, như tòa đại sứ, bến Bình Đông, đều xóa đi một hoặc nhiều ký ức của đô thị lớn đã từng có tên là Sài Gòn.

Không dễ gì xóa đi ký ức của một con người, cho dù có tự nguyện và cố gắng đến mấy. Một ký ức mất đi là một lần tiềm thức thay đổi. Tiềm thức thay đổi sẽ khiến con người ta đổi thay nhận thức của chính mình. Khi nhận thức thay đổi, thế giới quan cũng đổi thay. Và thế giới hiện thực như con người ta nhìn thấy sẽ khác đi. Khác tinh thần, khác tính cách. Một bản thể hoàn toàn khác.

Một người có ký ức hoàn toàn mới, sẽ là một con người mới.

Một thành phố bị mất ký ức, sẽ trở thành một thành phố khác.

Giống như người dân Hà Nội khi xưa đã tự mình, dù là hồn nhiên trong cơn say cách mạng, đập bỏ đi những substance của thành phố chỉ vì cho rằng nó thuộc Pháp. Kể từ khi Bà Đầm Xòe sụp đổ ở Cửa Nam, những ký ức bình đẳng bác ái cũng mất đi. Để rồi hôm nay người Hà Nội sẵn sàng chửi nhau chỉ vì vô tình chạm xe ở đèn đỏ ngã tư, hay tranh cướp hoa ở hội chợ. Một Hà Nội xô bồ và vô liêm, chèn ép nhau không chỉ vì chức quyền, đất đai mà có khi chỉ vì hơn nhau một tiếng gáy. Một Hà Nội vơ vét không phải vì đói khát. Một Hà Nội chiếm đoạt tương lai ngay từ quá khứ của chính mình.

Khi những người Việt từ phương bắc chạy về hướng nam trong cuộc nội chiến Trịnh Nguyễn, vua Khmer đã mở vòng tay cho họ cư trú ở làng chài Prey Nokor để rồi chỉ vài chục năm sau vùng đất cửa sông xoay ra biển này được Việt hóa và manh nha trở thành đô thị mới của triều Nguyễn.

Kể từ đó, tinh thần bao bọc người ngụ cư, cho họ đất ở, cho họ cơ hội lập nghiệp, bù đắp gian nan, đã trở thành tinh thần cốt lõi và bất diệt của miền đất Viễn Đông này.

Tinh thần ấy đã giúp Thành Hầu Nguyễn Hữu Cảnh xây dựng đô thị lớn của Nhà Nguyễn  ở Phương Nam và sau đó đã chính thức biến cả vùng đất rộng lớn thành một phần lãnh thổ phía nam không thể tách rời của nước Việt.

Sài Gòn là thành phố đầu tiên chính phủ Pháp xây dựng ở hải ngoại. Từ đây Pháp chiếm 6 tỉnh Nam Kỳ và dần dần chiếm toàn bộ Việt Nam.

Sài-Gòn cũng là nơi mà những người kháng chiến chống Pháp bắt đầu cuộc chiến của mình. Là nơi lá cờ đỏ sao vàng sinh ra.

Một thành phố phương tây xây trên vùng đất thuộc địa Viễn Đông. Nó có tất cả sự xa hoa và sa đọa của quân đội viễn chinh, của những tay buôn theo chân họ kiếm chác, và của cả đám quý tộc châu âu đi phượt. Nó có tất cả những gì văn minh và cấp tiến mà những người Pháp thực sự muốn khai hóa văn minh.

Ở bên dưới tất cả những thứ đó, vẫn là những ký ức cũ không có ai phá bỏ được, của một thành phố cửa biển, do những người Việt cầm gươm đi mở cõi mà nên. Ký ức đó tiếp tục gìn giữ tinh thần bao dung và công bằng, cho tất cả những người lao động, cho những người kháng chiến, cho cả những người Hoa Chợ Lớn và cho cả những tá điền miền tây hay những cô cave bán tuổi xanh dưới ánh đèn màu.

Hòn Ngọc Viễn Đông không phải là cái tên thực dân Pháp đặt cho thành phố pháp ở Viễn Đông xa xôi này. Rất có thể đó là cái tên mà tất cả mọi người đều đã từng gọi. Từ lính viễn chinh Pháp đến các ông hoàng Châu Âu. Từ những người lao động ở Xóm Củi, đến thương lái Hoa Kiều. Từ lính mã tà đánh thuê đến ngôi sao điện ảnh Chaplin. Từ những trí thức Việt kiệt suất ở hải ngoại như Phan Sào Nam đến nhà văn Anh đặc sắc Graham Green.

Sài-gòn đãi tất cả, sang hay hèn, con buôn hay chiến binh, công bằng và dung dị như nhau. Miễn là họ có những tháng năm gian nan ngược xuôi trên mảnh đất này. Đấy là một tinh thần Ngọc mà không phải mảnh đất nào ở Viễn Đông cũng có.

Mấy hôm nay bí rì, ko viết ra được. Hôm nay nhân tiện bạn Goldmund rủ đi ăn. Đi bộ từ Nguyễn Thiện Thuật lên chỗ Goldmund ngồi đợi ở Đồng Khởi. Lúc đi nghĩ được 1 đoạn. Đến Bến Thành mệt quá đi xe ôm nốt. Lúc về đi bộ từ Ngô Đức Kế về lại Nguyễn Thiện Thuật. Hết 55 phút. Nghĩ nốt bài viết. Ghé vào quán cafe, uống 1 lon bia, rồi về nhà xả 1 phát ra luôn cái entry này. Hehehe, cám ơn chú Mun và các bạn của chú.

Advertisements

About Blog của 5xu

Một con sông sắp cạn dòng
Bài này đã được đăng trong sống và được gắn thẻ . Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

Có 25 phản hồi tại Ký ức đô thị

  1. thichhoctoan viết:

    Đọc entry của 5xu như ăn một bát cơm ngon. Cảm ơn người nấu khéo.

    Cho tớ hỏi nhờ một câu : đi phượt là đi đâu ? Từ vựng của thanh niên xa mẹ đã lâu nên hoàn cảnh quá.

  2. phanxine viết:

    đọc bài này buồn cả buổi sáng. Nhớ Sài Gòn. những ngày hè đi ngang công viên Chi Lăng, lúc nào cũng thấy bồi, và cả giận dữ. Còn đâu cây bằng lăng ở góc đường Lý Tự Trọng/ Đồng Khởi. Còn đâu khoảng trời nhỏ còn sót lại, mảng công viên nhỏ hài hòa với những kiến trúc xung quanh.

  3. Nguyen viết:

    Vô cùng thích bài này của anh. Cảm ơn anh!
    Tôi ở xa Hà Nội, mỗi khi nhớ nhà, tôi hay lang thang ngoài phố. Bởi mỗi khi lang thang trên những con phố ở một vùng gần phía Nam nước Pháp, tôi lại tìm thấy bóng dáng của phố Quang Trung, phố Trần Hưng Đạo, phố Lý Thường Kiệt những năm cuối 80 đầu 90 thân quen của Hà Nội, của tôi…

  4. Blog của 5xu viết:

    Đi phượt là đi du lịch bụi hòa thượng ạ. Giống Tây ba lô lang thang ở Sapa ấy. Thanh niên VN giờ thích đi phượt, có cả các forum về phượt.Đại khái là 1 hoặc vài thanh niên đi xe máy thể thao (xe cào cào) chạy vào các vùng rừng núi, trèo đèo lội suối, ở các vùng biên giới Việt Lào, nơi rất hiếm người qua lại. Thường là dân phượt mang theo máy ảnh để chụp.

  5. cf sua viết:

    du lịch phượt là du lịch phản 5xu chứ he he

  6. Đàm Hà Phú viết:

    Ôi bác viết hay quá, đi bộ mà rặn ra bài dư lày thì em xin đi bộ quanh thành phố ngày 2 tráo.

    Thật ngưỡng mộ bác, bác cứ sòn sòn ngày một bài cho anh em đọc nhé

  7. Huongxua viết:

    hihi, hòa thượng khen anh xu 1 câu rất hay, entry như 1 bát cơm ngon.

    Hoan hô anh xu!!!

  8. canhhoatrang viết:

    Hay quá anh ạ !
    Hôm qua em cũng thèm beer lắm cơ, mà bạn nào cũng uống trà đá nên đành phải uống trà đá theo mọi người.
    Đi bộ là có dụng ý đúng ko ? :-))

  9. Minh Triết viết:

    Chiều nào đi làm về em cũng đi từ Nguyễn Hữu Cảnh qua Lê Thánh Tôn quẹo vào Đồng khởi để về… Ngày nào cũng đi ngang Chi lăng, ngày nào cũng thấy tiên tiếc…

  10. Chu Thị viết:

    Giai Hà Nội rành Sài Gòn quá đi

  11. imagine viết:

    ơ kìa, sao bạn canhhoatrang không gọi bia đi, biết đâu gió lại đổi chiều thì sao? 😛

  12. canhhoatrang viết:

    Imagine : lần sau mình nhất định kêu beer. :-))

  13. Uyen viết:

    Hay ghê đó.
    “Sài-gòn đãi tất cả, sang hay hèn, con buôn hay chiến binh, công bằng và dung dị như nhau”. lời kết tựa như 1 lời nhắn nhủ làm người ra đi chân thì bước mà lòng vẫn ở lại.

  14. hmhoang viết:

    Bạn 5 xu viết hay, nhưng có thể hay hơn chính Sài Gòn hôm nay…

    Cụ Hinh đi trên phố Sài gòn, không còn tìm được Cụ Hinh của Sài Gòn nữa.

    Nó cứ nhàn nhạt, hơi ươn thế nào…

    Sài gòn xưa sáng nắng trong, trưa lim dim, chiều tối mê say. Êm ắng, mời gọi, mà không bận mời chào….

    Ra khỏi nhà hàng, quên cả ví trên xích lô… nửa giờ sau quay lại, thế mà vẫn còn…

    Còn Hà nội hôm nay thì xong hẳn rồi.

    Giờ muốn dựng lại các thành phố, có lẽ phải dựng lại các miền quê.

    Giờ muốn dựng lại các miền quê, phải ( Cụ Hinh hết ý rồi …)

  15. Châu Hạ viết:

    Tình cờ đọc bài của bác em có 1 góp ý nhỏ, theo em biết thì kênh có bến Bình Đông nêu trên tên là Tàu Hụ do tàu vào kênh kéo còi hụ chứ không phải Tàu Hũ bác ơi! Có bác nào rành kiểm chứng lại vụ này giúp em luôn thể?

  16. Piggie viết:

    em thích Chi Lăng lắm hồi trước chiều nào cũng bán bún riêu có lần em bị hóc gạch tôm mà vẫn thích ăn. Chi Lăng chứng kiến học sinh trường em ngày ngày cúp cua mua bánh trán chấm muối và uống trà sữa 3k

  17. lê minh hà viết:

    Đọc Diễn đàn, biết cái trang này của bác. Sáng thứ bảy, còn bắt đầu kì nghỉ đông, trước màn hình là cốc cà phê. Sướng.
    Này, cái câu bác viết về Hà Nội ấy mà, đúng mà làm người Hà Nội đi xa đau quá. Nói thật là về nơi đấy cứ như là đến ấy thôi.
    Hình như bác đã già bằng bọn em hoặc già hơn nữa ấy chứ nhỉ. Già thường ham giản dị đến tận cùng để tới với một tận cùng khác. Thấy vậy nên đoán vậy.

  18. Son Bac viết:

    Bác cho hỏi câu này tôi chưa hiểu hẳn
    ”Từ những trí thức Việt kiệt suất ở hải ngoại như Phan Sào..”

  19. Son Bac viết:

    Cụ thể là chữ ”suất”

  20. Blog của 5xu viết:

    Sai chính tả thôi. Chắc hay nghĩ đến lãi suất đang phải trả nợ ngân hàng nên nhầm hehehe.

  21. thang10 viết:

    Đọc mấy bài, em thích bác quá đi!

  22. phuong viết:

    Một Hà Nội trong mắt người Sài gòn vừa quen vừa lạ với người đang sống ở Hà Nội. Quen vì đâu đó có nghe tiếng phở chửi, bún mắng… được tả trên các trang mạng…. Lạ vì sao người Sài Gòn đến Hà Nội không nhìn thấy những nụ cười của người đang sống ở Hà nội chen lấn nhau trong những sân cờ tướng, lao xao trò chuyện với nhau trong buổi sớm đi thể dục, chỉ cho nhau những lối đi khác qua khỏi chỗ tắc đường….

  23. 4Giang viết:

    Blog này độc hại ở chổ: đọc hoài không chán. Chiếm hết thời gian học master của tui. Hic.

  24. Thelocojazz viết:

    “Giống như người dân Hà Nội khi xưa đã tự mình, dù là hồn nhiên trong cơn say cách mạng, đập bỏ đi những substance của thành phố chỉ vì cho rằng nó thuộc Pháp. Kể từ khi Bà Đầm Xòe sụp đổ ở Cửa Nam, những ký ức bình đẳng bác ái cũng mất đi. Để rồi hôm nay người Hà Nội sẵn sàng chửi nhau chỉ vì vô tình chạm xe ở đèn đỏ ngã tư, hay tranh cướp hoa ở hội chợ. Một Hà Nội xô bồ và vô liêm, chèn ép nhau không chỉ vì chức quyền, đất đai mà có khi chỉ vì hơn nhau một tiếng gáy. Một Hà Nội vơ vét không phải vì đói khát. Một Hà Nội chiếm đoạt tương lai ngay từ quá khứ của chính mình.”

    Đoạn này hay quá. Bái phục Bác! Nhẹ nhàng mà chua xót!

  25. Bép viết:

    Haiz, chú Xu dám nói xấu Hà Lội, trái t(r)im của cả nước. Cố mà vơ vét đi chú ơi. Đằng nhéo nào rồi thì cũng chết hết cả thôi. Có nhiều đứa còn phải từ nước ngoài về vơ vét ấy chứ 😀

Bình luận đã bị đóng.