A Quest

Nhân một ngày nắng nóng không dám bước chân ra ngoài, tôi định làm một entry ngắn gọn để điểm một cuốn sách có tựa đề “Truy Tìm Căn Nguyên Tăng Trưởng” của tác giả William Easterly. Cuốn sách này do Alpha Book xuất bản. Dịch giả là một nhóm trí thức trẻ học ở các trường đại học Mỹ, trong đó có những người học các trường thuộc hạng Ivy League. Một điều thú vị nữa là một số người trong nhóm dịch giả này là thành viên của Diễn đàn Thanh niên Xa mẹ. Lời giới thiệu của cuốn sách do Tiến sỹ Trần Đình Thiên giới thiệu với giọng văn khá là hóm hỉnh giống như khi anh nói chuyện trên bàn nhậu ngoài đời.

Nhưng trời nóng và quá mệt do đứng, đi lại, và hoàn toàn không ngủ từ 3 giờ chiều hôm trước đến tận 10 giờ sáng hôm sau ở nhà A3 Giảng Võ để làm cái crazy sale cho Samsung Mobile, cho nên lại lười ko muốn làm cái bài điểm sách.

Với lại, khi thức cả đêm để đứng nhìn hàng ngàn người chen lấn xếp hàng để mua sản phẩm khuyến mại của một hãng điện thoại Hàn Quốc, thì tôi lại nghĩ đến những ý kết luận của cuốn sách: đó là động lực thúc đẩy hành động của con người. Và cái sự lộn xộn của đám đông hàng ngàn người kéo đến điểm bán hàng khuyến mại từ nửa đêm (trong lúc 7 giờ sáng mới bắt đầu bán) lại có căn nguyên (ngu xuẩn) từ luật chơi của đợt promotion có tên gọi crazy sales của Samsung.

Quay lại với cuốn sách nói trên. Tên gốc của cuốn sách là The Elusive Quest for Growth. Ngay từ lúc nhìn cái tên (Quest) tôi đã có cảm nhận cuốn sách được viết với tác giả ở vị thế của một người có học, sống ở một nước văn minh giàu có, tự cảm thấy (hoặc được giao) nhiệm vụ (quest) phải đi tìm cho được cái bí quyết (nguyên nhân) dẫn đến sự tăng trưởng kinh tế cho những nước nghèo và rất nghèo.

Và quả thật, cách tiếp cận của cuốn sách, đúng là của một người ở nền văn minh cao hơn, giàu có hơn, nhìn vào những vấn đề cản trở đến sự phát triển của những nước thuộc thế giới thứ 3. (Và bởi vậy chúng ta, những người đang sống ở một nước nghèo có tên là Việt Nam, liệu sẽ học hỏi được gì từ cách tiếp cận như thế).

(Nếu tôi dịch tôi sẽ dịch là Săn Lùng Nguồn Gốc Tăng Trưởng. Quest dịch là Săn Lùng nghe sát nghĩa và hấp dẫn hơn. Còn Căn Nguyên nghe có vẻ như gốc gác của bệnh tật).

Trong cuốn sách The Warren Buffett Way có nói đến rất nhiều đến focus investment, focus porfolio, … Tất cả sự thành công của Warren Buffett cũng như các đối tác (cũng đã trở thành huyền thoại) của ông ấy như Charles Munger cũng đi theo con đường focus porfolio:

+ Chỉ đầu tư vào một vài cổ phiếu

+ Khi đầu tư chỉ nghĩ đến đơn vị chục năm.

+ Trong quá trình đầu tư, có những lúc cty mà mình đầu tư vào underperfomance, thậm chí underperformance liên tục cả vài năm, cũng vẫn phải bình chân như vại.

Warren Buffett cũng cho 1 ví dụ là nếu đầu tư 1USD với lợi nhuận (rate) cụ thể, và có mức thuế capital gain cụ thể thì nếu đầu tư vào và quên hẳn đi 20 năm thì 20 năm sau cả lãi và thuế sẽ là con số khổng lồ so với đầu tư 1 USD mà cuối năm rút lãi ra, đóng thuế, và đầu tư lại 1 USD (giả định là thuế suất và lãi suất ở hai trường hợp là như nhau).

Tức là nếu có thuế capital gain, và nhà đầu tư có tư duy khôn ngoan ở mức trung bình, thì họ sẽ luôn luôn nghĩ đến đầu tư dài hạn. Trong khi đó ở VN chưa có thuế chứng khoán —> sẽ lướt ván thay vì có tư duy đầu tư theo chiến lược dài hạn. Chưa kể nếu không có thuế sẽ dẫn đến việc sàn chứng khoán trở thành cái máy giặt khổng lồ cho các bác tham nhũng.

Như vậy tăng trưởng dài hạn và lành mạnh, từ cách tiếp cận của tác giả “The Elusive Quest for Growth” đến các nhà đầu tư thành đạt trên stock market, đều có cái gì đó giống nhau. Và cũng giống những suy nghĩ của tác giả cuốn sách ” Prisoner of the State”, cựu tổng bí thư ĐCS TQ, Triệu Tử Dương.

Tác giả của The Elusive Quest về cơ bản chỉ ra sự trợ giúp (tiền, kiến thức) của các nước giàu cho các nước nghèo đều sẽ không có hiệu quả gì nếu như bản thân người dân của các nước nghèo không tự có động lực làm giàu cũng như không có một chính phủ tốt. Người dân phải tự có nhu cầu lao động với hiệu suất cao hơn. Để người dân có động cơ dẫn đến hành động như vậy thì các thể chế phải tốt. Ví dụ như phải có các thể chế cho phép sở hữu cá nhân rõ ràng (North), có thị trường cạnh tranh, chính sách tiền tệ không lạm phát, thương mại tự do. Với các thể chế như vậy thì người dân và văn hóa của họ sẽ tự động vào khuôn: làm việc chăm chỉ, tiết kiệm, trung thực, sáng tạo. (Cái này giống như thuyết của North).

Nếu phải tóm gọn kết luận của The Elusive Quest thì sẽ là: nhà nước dân trị và nhân dân có động lực phấn đấu.

Trong cuốn “hồi ký” Prisoner of the State, cựu tổng bí thư ĐCS TQ và các câu chuyện của ông cũng cho thấy nhân dân luôn muốn làm giàu và muốn hít thở một bầu không khí tự do. Chính quyền, và đảng cầm quyền phần nào cũng muốn như thế. Nhưng khi quyền lực tập trung vào số ít, hay tệ hơn, tập trung vào một cá nhân như Đặng, thì thảm họa là khôn lường. Đặng cũng mong muốn đất nước tăng trưởng, ông ta đã support về mặt chính trị cho Hồ Diệu Bang, một nhà lãnh đạo thuộc phe cải cách kinh tế và có tư tưởng cởi mở. Nhưng khi chính sách cởi mở dẫn đến biểu tình thì Đặng lo ngại. Và khi có biểu tình lớn của sinh viên ở Thượng Hải thì Đặng phế truất Hồ Diệu Bang khỏi chức Tổng bí thư và thay ông này bằng một nhân vật cải cách khác là Triệu Tử Dương. Cho đến lúc Triệu Tử Dương gặp sự cố Thiên An Môn thì thậm chí còn bắt giam và cấm cố tại gia ông này luôn. Nó cho thấy Đặng dựng và phế tổng bí thư dễ như trở bàn tay. (Trước đó, Đặng phế truất Hoa Quốc Phong và đưa Triệu Tử Dương vào ghế thủ tướng). Trong cuốn hồi ký, Triệu Tử Dương có kể về việc ông gọi điện thoại đến xin gặp Đặng để nói về việc sinh viên biểu tình ở Thiên An Môn. Đặng đồng ý. Nhưng khi Triệu đến nhà Đặng thì có đầy đủ các đồng chí lãnh đạo cao cấp ở đấy. Đặng đã ra phán quyết tàn nhẫn nhất trong lịch sử nhà nước TQ hiện đại nhưng vẫn nói “trách nhiệm là của chúng ta (những người có mặt ở buổi họp đấy) “. Đọc kỹ hơn, ta có thể nhận thấy, Đặng xua quân đội đến giết sinh viên không phải lo sợ sinh viên lật đổ chính quyền mà sợ nhân dân phế truất “ngôi” của mình. Trong cuốn hồi ký, Triệu Tử Dương đã phần nào (ngây thơ) chứng minh được phong trào của sinh viên ở Thiên An Môn là phong trào yêu nước hoàn toàn không có ý lật đổ chính quyền hay chống Đảng mà bắt đầu chỉ là chống tham nhũng, đòi hỏi thêm dân chủ, thêm tự do ngôn luận… Phong trào của sinh viên lúc đầu cũng nhỏ và hiền lành, nhưng đến khi báo Nhân Dân Nhật Báo đăng xã luận (chính là phát ngôn và quan điểm của Đặng) đã xỉ nhục sinh viên thì sinh viên mới phẫn nộ và làm to lên (nhưng vẫn là bất bạo động). Mà các hành động phẫn nộ của họ cũng phần nhiều nhắm vào cá nhân của Đặng.

Cho đến nay công lao cải cách kinh tế của Hồ Diệu Bang và Triệu Tử Dương đều không được ghi nhận (người ta chỉ nói đến công lao của Đặng). Công lao Cải cách nông nghiệp và phát triển đặc khu kinh tế duyên hải của Triệu Tử Dương hoặc là đi vào quên lãng hoặc không được ghi nhận. (Tôi mù tịt về văn hóa TQ, nhiều cơ quan của họ là gì thì toàn phải đoán, có mỗi quả Bộ chính trị thì biết. Tên riêng cũng toàn phải đoán mò, chỉ có các tên như Đặng Tiểu Bình, Lý Bằng, Triệu Tử Dương là không cần đoán vì đã biết).

Cũng như cuốn The Elusive Quest, cuốn hồi ký của Triệu Tử Dương cho thấy rào cản ngăn trở phát triển ghê gớm nhất chính là các barrier trong tâm trí của con người. Những người đã thành công trong quá khứ bằng cách mạng (dù là cách mạng công nghệ) cũng sẽ là người ngăn cản các cuộc cách mạng trẻ hơn (dù là cách mạng công nghệ). Công nghệ dệt của Anh, công nghệ HDTV của Nhật bản đã đi vào ngõ cụt. Còn ở TQ, chính các nhà cách mạng lão thành (trong sách viết là old guard và elder) là những người không tin vào cải cách chính trị và Đặng và Lí Bằng là phe cứng rắn nhất. Kể cả Triệu Tử Dương lúc đầu chỉ là nhà cải cách kinh tế và bảo thủ về chính trị, nhưng dần dần hiểu ra cải cách chính trị mới tạo ra cửa cho sự phát triển bền vững. Và có vẻ như là nếu Hồ Diệu Bang không bị phế truất thì cải cách chính trị ở TQ sẽ tiến xa hơn.

Có một điều thú vị nữa là Triệu Tử Dương nhận ra cách mạng vô sản ở TQ đã làm mất đi tầng lớp tư sản. Ông đã tìm cách bù lại bằng cải cách nông nghiệp, giải tán hợp tác xã, cho tư hữu đất nông nghiệp. Đến khi lên thủ tướng (1980) thì ông là người cải tổ nền kinh tế cho chuyển qua kinh tế thị trường. Nhưng chỉ sau 8 năm ông nhận ra là chỉ có cải cách kinh tế đơn thuần sẽ dẫn đến tệ tham nhũng. Khi nhận ra thì đã quá muộn, quân giải phóng trung quốc đã tiến vào Thiên An Môn. Cho đến ngày hôm nay, đến người dân VN cũng biết là quan chức TQ tham nhũng tàn khốc thế nào, cho dù thi thoảng lại thấy báo đăng tin một quan chức cấp cao của TQ bị tử hình vì tham nhũng. Gia đình Lí Bằng, kẻ thù của Triệu Tử Dương, cũng thành đại gia nhờ tham nhũng.

Tham nhũng có hệ thống sẽ là gốc của vấn đề xã hội trầm trọng nhất: nó gây ra phân hóa xã hội, thủ tiêu hoặc làm biến đổi chất của tầng lớp trung lưu. Mà tầng lớp trung lưu lớn mạnh và đồng thuận lại chính là động lực chính của sự phát triển.

Cuốn Elusive Quest for Growth có lẽ được viết ở cuối những năm 90 khi mà tác giả còn dùng modem dial-up để kết nối internet bên Mỹ. Nhưng phân tích và kết luận của cuốn sách có lẽ sẽ còn đúng mãi với các nước nghèo và không chịu phát triển.

Cuốn sách của Triệu Tử Dương phần nhiều nói về các năm 88-90, nhưng các vấn đề ẩn sâu đằng sau hậu trường chính quyền TQ có lẽ cũng vẫn là vấn đề mà hiện nay TQ (và cả các nước giống thế) đang gặp phải.

Cá nhân tôi thì thấy việc Hồ Diệu Bang và Triệu Tử Dương bị Đặng phế truất là rất có hại cho Việt Nam. Nó đã tạo ra một Trung Quốc có nền kinh tế phát triển đều tăm tắp và một chính quyền ngày càng có xu hướng cực hữu (độc tài cánh hữu) rất cộng hưởng với tâm lý và chính sách bành trướng bá quyền từ thời Đặng khi ông này tuyên bố trên truyền hình(live) là cần dạy cho (bọn du côn) Việt Nam một bài học vào năm 1979.

Tất cả những gì mà chúng ta mong đợi, đó là nội bộ chính quyền TQ tự đấu đá, chính đất nước Trung Hoa tự phân rã. Còn chúng ta quan sát và học những bài học đổ vỡ của họ.

(Có thể xem thêm về North ở đây)

Advertisements

About Blog của 5xu

Một con sông sắp cạn dòng
Bài này đã được đăng trong phát triển, sách và được gắn thẻ , . Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

Có 10 phản hồi tại A Quest

  1. Noy viết:

    Bác viết bài này hay.

  2. md4u viết:

    Vẫn là phong cách của bác xu: đa nghĩa & hay song vẫn lan man. Tuy nhiên vẫn chờ đợi nhận định chung của bác về cuốn sách âý ? Đọc hay kô đọc chứ ?

  3. cvd viết:

    bác có quyển của Triệu Tử Dương không cho em nghía phát

  4. con tằm viết:

    tiến hành cải cách kinh tế trong khi cải cách chính trị không theo kịp với nhu cầu thực tiễn thì kết quả cũng như Đặng nói là “tạo ra một bộ phận giàu có trước” và rồi trong một thời gian “phát triển thần kỳ” vài thập kỷ (trong khi tư bản phải mất cả thế kỷ) xuất hiện các tập đoàn lợi ích thế lực vô song,các đồng chí này từng bước một hợp thức hóa tài sản của quốc gia (hay của nhân dân) một cách êm thắm và hợp pháp (không nháo nhào như ở LX)..thực không biết ra sao ngày sao..:(

  5. Cáo viết:

    Xu, em add anh rồi nhé.

    Add bằng cách cho vào link blogroll gì đó ý.

  6. Dũng viết:

    TRuy tìm mãi không ra “Động lực” nào cả ở VN

  7. Nghiand04 viết:

    Add mình nhé ! 😀

  8. Duy viết:

    Trong bài này thì 5 xu ko hiểu Trung Quốc giai đoạn trước và sau Thiên An Môn.
    Trung Quốc khi đó có 2 người là thủ lĩnh của 2 phe bảo thủ và cải cách .Đặng ở phe cải cách ,Trần Vân -người duy nhất có thể sánh với Đặng về ảnh hưởng và quyền lực- thuộc phe bảo thủ. Trên chính trường TQ nói chung và ở vụ Thiên An Môn nói riêng ,không chỉ có “Đặng và Lí Bằng là phe cứng rắn nhất”,mà Trần Vân mới là người bảo thủ và cứng rắn nhất -chính Trần Vân đỡ đầu cho Lí Bằng.Hồ Diệu Bang, Triệu Tử Dương và Lí Bằng có 1 quyền lực rất nhỏ nhoi so với Đặng và Trần Vân.Tất cả các quyết định lớn nhất ở TQ hồi đó đều phải được sự đồng ý của 2 người này.

    Giới lãnh đạo TQ khi đó và cả VN bây giờ nhìn thấy bài học từ Liên Xô : cải cách chính trị mà đi trước cải cách kinh tế thì có nguy cơ mất chính quyền ,nên họ rất thận trọng với cải cách chính trị .
    Tuy nhiên ,thực tế là các cuộc cải cách – cả chính trị và kinh tế -không thể không diễn ra khi nhu cầu phát triển của xã hội đòi hỏi, vấn đề là diễn ra sớm hay muộn thôi , Đổi mới ở VN năm 86 là 1 ví dụ .

  9. dolcino666 viết:

    dốt ơi là dốt

Bình luận đã bị đóng.