Chủ Tịch Xã North

Như vậy là Quốc Hội đã hoãn thí điểm “dân bầu chủ tịch xã trực tiếp”. Đọc bài của VNN ở đây: http://vietnamnet.vn/chinhtri/2008/11/813733/

Đây là một tin rất nhỏ, nhưng thực ra, theo tôi, là tin gây đáng tiếc nhất trong năm nay.

Việc bầu trực tiếp chủ tịch xã không chỉ là tạo một thể chế dân cử – dân chủ ở cấp tổ chức xã hội vi mô mà tác động của nó sẽ lớn và sâu hơn thế rất nhiều trong phát triển kinh tế.

 

Ai đã từng quan tâm đến kinh tế học thể chế (institutional economics) và đặc biệt là hâm mộ tác phẩm của Institutions, Institutional Change and Economic Performance của Douglass C. North (giải Nobel 1991) thì sẽ thấy việc quốc hội hoãn bầu chủ tịch xã trực tiếp sẽ là một việc đáng tiếc như thế nào.

Lý thuyết của North thì hay nhưng khó hiểu vãi lúa, vì nó dùng nhiều kiến thức microeconomics (tức là nhiều toán), lại liên quan nhiều đến lý luận của Ronald Coase và Pareto (là những thứ cũng khó hiểu vãi lúa nữa).

Việc có thể chế để định quyền sở hữu để thúc đấy phát triển (đầu tư nghiên cứu và sở hữu trí tuệ cũng như giải quyết các vấn đề ngoại tác, ví dụ như ô nhiễm môi trường của doanh nghiệp sản xuất, thì Ronald Coase đã làm xong. (Coase xơi tái giải Nobel năm 1991).

Còn North thì nghiên cứu thể chế ở hai dạng: chính thức (chính quyền địa phương) và phi chính thức (tập tục và truyền thống văn hóa địa phương).

Khác với lý luận cổ điển là cá nhân hành động chỉ vì danh và lợi của họ (utility) thì North cho rằng nhóm cá nhân mới là cái quyết định. Ông không đồng ý với việc những nhà kinh tế học cổ điển gạt ra khỏi lý thuyết của mình những nhóm hành động vì lý tưởng (các phong trào cách mạng), hành động vì niềm tin (các nhóm tôn giáo), các nhóm hành động thiện nguyện …

Từ đó North đã cho rằng hàm khả dụng (để đưa ra quyết định hợp lý) của mỗi cá nhân như trong lý thuyết cổ điển là không đầy đủ. Ông nhận thấy cái hàm này còn bị ảnh hưởng của các yếu tố như đạo đức, ý thức hệ, tập tục, truyền thống văn hóa và tâm lý của cộng đồng.

North đã chứng minh được là thể chế (cả chính thức và phi chính thức) sẽ sửa đổi hành vi của con người. Thể chế giúp con người hiểu hơn về công bằng xã hội, qua đó điều chỉnh hành vi cá nhân và các hành vi tương tác theo xu hướng lương thiện hơn.

Với một thể chế (ví dụ ở cấp vi mô như làng xã) do dân bầu ra thì dẫn đến những hiệu quả rất tốt: con người sẽ bớt hành vi xấu đi, sống lương thiện hơn. Về bản chất là vì nếu họ tin vào thể chế minh bạch và công bằng người ta sẽ bớt ăn cắp đi, làm việc chăm chỉ hơn, bớt dối trá. Ngược lại, thể chế dựng trên nền tảng vi mô như vậy, sẽ bớt chính trị đi. Nôm na là giống như cảnh sát trưởng do dân cowboy miền Tây bầu ra (như ta vẫn xem trong phim Mỹ). Cảnh sát trưởng sẽ hành động vì công lý đúng và sai, chứ rất khó bị mua chuộc. Ngược lại, nhân dân sẽ rất tin tưởng và ủng hộ vị cảnh sát trưởng do họ bầu ra này.

Về hoạt động kinh tế, một thể chế công bằng và ràng buộc (chính thức và chi chính thức) cũng có lợi cho các họat động kinh tế ở cấp xã hội vi mô. Các hộ sản xuất trong xã có thể cùng tẩy chay một đối tác vì đối tác này lừa đảo họ

North cũng chứng minh được chi phí biên và lợi nhuận biên của tổ chức xã hội với thể chế khác nhau là khác nhau. Thể chế sẽ ảnh hưởng đến chi phí sản xuất, năng suất sử dụng nguồn lực (đất, lao động …), tỷ suất lợi nhuận của vốn, chi phí giao dịch …

Là một người rất giỏi món economic history, North đã mô tả vai trò tiến hóa của thể chế và định chế trong phát triển kinh tế và xã hội. North cũng đưa ra những ví dụ hết sức thuyết phục về sự phát triển thể chế ở Tây Ban Nha và Vương Quốc Anh từ thế kỷ 13 cho đến nay. Qua đó người đọc cũng sẽ hiểu tại sao nước Anh ngày nay có những thể chế (nghị viện) vững chắc đến như vậy. North cũng cho người đọc biết vai trò của định chế trong lịch sử phát triển của nền kinh tế hùng mạnh nhất thế giới là Hoa Kỳ.

Một thể chế tốt, được xây dựng từ cấp vi mô, sẽ là khung cho các động cơ phát triển kinh tế. Khi các mô thức kinh tế đủ lớn (tới cấp vùng miền) thì biết đâu những gì mà Paul Krugman (Nobel 2008) đã nói đến trong New Trade Theory và New Economic Geography cách đây hơn 20 năm sẽ trở thành hịên thực với một nước nông nghiệp lạc hậu như Việt Nam (hehe, cái này là 5xu bốc phét thêm, vì sự thực là quốc hội hoãn thử nghiệm bầu chủ tịch xã rồi còn đâu).

Advertisements

About Blog của 5xu

Một con sông sắp cạn dòng
Bài này đã được đăng trong Uncategorized. Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

Có 2 phản hồi tại Chủ Tịch Xã North

  1. Văn Lang nói:

    Xu ơi, cuốn của bác Nót đã dịch sang tiếng Việt chưa nhỉ?

  2. Pingback: A Quest « Blog của 5xu

Đã đóng bình luận.