Bailout Plan và Việt Nam

 

Tình hình là cả tuần rồi lọ mọ đọc các bài viết về finacial crisis và bail-out plan. Nói chung là có nhõn một bài đọc thích, là bài Notes on Fiscal Crisis and Bailout của R.D. Congleton (GMU). Cám ơn bạn Noy (Quốc Anh) đã xì cho bài này để mà đọc. Ngoài ra trên Minh Biện có mấy bài rất là buồn cười. Có tác giả bên Minh Biện còn hiến kế cho chính phủ Mỹ là dùng 700 tỷ của Paulson plan ở dạng bond để làm balance sheet trở nên đẹp. Đọc cười chết luôn. Thế mới biết kiến thức, đầu tiên, là phải không được hổng đã, còn cao siêu đến đâu thì tính sau.

Thú vị nhất là cái việc crisis này bắt nguồn từ sự phồn thịnh kéo dài của nền kinh tế + xu hướng chính phủ nhỏ (tư hữu hóa định chế lớn + khuyến khích tăng sở hữu bất động sản tư nhân). Cuối cùng nạn nhân lại chính là private sector và tax payer khi mà cuối cùng thì chính phủ phải can thiệp thô bạo bằng cách quốc hữu hóa định chế và mua lại tài sản xấu với giá cao (có thể phát sinh tham nhũng). Từ câu chuyện dài dòng, phức tạp và thú vị này, có thể ‘gán ghép’ nhiều ý kiến hay ho cho Việt Nam.

Nguyên nhân đổ vỡ tài chính thì nhiều và phức tạp, nhưng nhìn sơ sơ vào có thể thấy mấy điểm rất thú vị (thú vị đến mức buồn cười). Tất cả đều liên quan đến định chế và thể chế. (Tiếng Anh thì giống nhau, nhưng với tổ chức tài chính thì tôi dùng từ Định Chế, còn với cơ quan lập pháp thì dùng từ thể chế. Lý do là thấy người ta dịch từ này lung tung cả, không nhất quán. Còn nếu thích dịch cho luật thực thi nữa thì dùng từ Thiết Chế cho nó cứng rắn, hehehe).

+ Sau WWII thì kinh tế Mỹ phát triển ngọan mục, người dân giàu lên, và sở hữu bất động sản tư nhân cũng tăng lên (giống VN sau thời kỳ đổi mới chưa)

+ Đầu tiên thì gười dân tiết kiệm và mua nhà như bình thường bằng sự tích lũy tài chính tự nhiên + với giảm giá bất động sản thông qua định chế Fanny Mae (thành lập năm 1938)

+ Sự tăng trưởng ham muốn sở hữu nhà bắt đầu tăng mạnh trong những năm 1960 (tương ứng với hịên tượng bđs 1997-2000 ở VN). Sự tăng trưởng này đẻ thêm ra một định chế nữa là Freddie Mac nhằm tăng thêm các khoản vay và bảo lãnh vay bất động sản, lôi kéo thêm nhiều nhà đầu tư BĐS vào thị trường thứ cấp (giống VN thời kỳ 2002-2007 chưa, khi mà dân buôn BĐS có thể vay vốn vô tư để chiến). Freddie Mac ra đời năm 1970

Như vậy là người dân Mỹ có thể mua nhà không chỉ bằng tiền tiết kiệm mà còn bằng thu nhập tương lai nữa.

Trước 1968 thì Fannie Mae là độc quyền có hỗ trợ của chính phủ trên thị trường nhà đất. Đến 1968 thì bị tư nhân hóa (privatized) đồng thời có thêm sự ra đời của Freddie Mac để cạnh tranh cho vui.

Sự tư nhân hóa này chỉ là tư nhân hóa về vốn, pháp lý này nọ. Còn về tâm lý thì tất cả vẫn nghĩ 2 định chế khổng lồ này là của nhà nước, hoặc được chính phủ bảo hộ trong mọi trường hợp. Tâm lý này giống VN quá. Và đây chính là cái sự buồn cười của việc Mỹ tư hữu hóa Fannie Mae để rồi mấy chục năm sau (2008) lại phải bỏ tiền ngân sách ra chén lại 2 định chế khổng lồ này (tốn mất của ngân khố quốc gia tầm 200 tỷ) cùng với sự đổ vỡ của hệ thống tài chính liên quan đến bất động sản.

+ Sau đó thì các thể chế như Quốc Hội và các chính quyền Clinton và Bush còn cố ý khuyến khích sở hữu bất động sản tư nhân hơn nữa. Năm 2004 thì tỷ lệ sở hữu tư nhân về nhà ở ở Mỹ lên đỉnh cao (69.2%). Ở VN thì chưa rõ sở hữu nhà tư nhân đã lên đến đỉnh cao chưa. Có khi rồi cũng nên.

Người dân muốn sở hữu nhà, quốc hội và chính quyền khuyến khích, chính là cái động lực tạo ra bong bóng bất động sản.

Còn cái bơm thổi quả bóng này lên là hệ thống tín dụng.

Việc người ta nghiễm nhiên cho Fannie Mae và Freddie Mac là an toàn dẫn đến risk premium bé lại, thậm chí bé hẳn đi tới 50% (từ 2% xuống 1%). Và làm discount rate cho cash flow giảm từ 6% xuống 5% (tức là giảm 20%). Việc này tự động làm cash flow tăng giá lên so với chính tài sản đảm bảo. Khi bong bóng vỡ thì lại ngược lại, giá trị ngân lưu lại bé tí so với giá trị bất động sản cầm cố.

Bây giờ bỏ vào 700 tỷ, tiền sẽ là từ bond, tức là lãi suất thương mại sẽ tăng, và private sector bị chèn vỡ mặt. Chủ nghĩa tư bản ở Hoa Kỳ quả này chắc sợ nhà nước vãi lúa. Còn chính phủ cũng sợ, nhưng mà có quyền chi tiền nhiều hơn bất cứ thời kỳ nào trong lịch sử.

Riêng đọan này thì ở VN lại nhẹ đầu hơn. Lý do cơ bản là dân tài chính ở VN chỉ đếm tiền giỏi chứ tính tiền quá kém. Nên tài chính ở VN quá ư là lạc hậu và kém hội nhập (đôi khi dốt lại tốt). Đâm ra bất động sản ở VN mà thế chấp thì vay dưới giá trị thực một khúc. Còn ở thời điểm BĐS nóng thì ở dưới giá thị trường rất xa. Cái sự an toàn này cũng có thể bắt nguồn từ những bài học cay đắng mà ngân hàng gặp phải ở những năm 1996-1998.

Câu chuyện kể trên hy hệt như là câu chuyện thầy giáo dạy cơ cổ điển hồi đại học của tôi kể. Thầy kể chuyện ngoài lề, đại khái là các nền văn minh có tính chu kỳ. Nhiều khi ta chẳng cần cố làm gì, cái thằng văn minh hơn ta, nó đi một vòng rồi lại ở sau đít ta. Kiểu như bố mày không khuyến khích tư nhân, còn mày thì tư nhân hóa bét nhè, rồi bây giờ cũng quốc hữu hóa khác chó gì tao. Kiểu như tao cứ farming thế này thôi, chúng mày cứ làm vũ khí nguyên tử, bắn nhau 1 hồi, rồi lại về cầy ruộng như tao.

Nhưng đấy chỉ là hiện tượng. Cái mà nước Mỹ thụt lùi về thể chế chỉ là hiện tượng. Bong bóng bất động sản ở Mỹ và VN giống nhau ở hiện tượng. Vay (dễ) ngân hàng để đầu tư BĐS nhằm kiếm lợi nhanh cũng chỉ là giống nhau ở hiện tượng. Khủng hoảng tín dụng (vay khó, lãi cao) cũng chỉ giống nhau ở hiện tượng. Ham kiếm tiền dễ, không thích tích lũy mà thích vay để tiêu xài và mua nhà đẹp cũng chỉ giống nhau ở hiện tượng.

Còn bản chất thì cực kỳ khác nhau. (Khác nhau thế nào thì các bác tự tìm hiểu lấy, em mệt lắm, ko muốn giải thích). Do đó cái sự bệnh tật nó cũng sẽ khác nhau. Giống như hai bệnh nhân cùng bị ho. Thằng Mỹ ho ra cả máu nhưng là do nó viêm phổi cấp. Ta cũng ho ra cả máu, nhưng mà là ho lao. Ở Mỹ giảm rate đi 1%/năm là câu chuyện khác hẳn. Còn ở ta, cho giảm mẹ luôn 10% năm vẫn chưa thấy gì. Ở Mỹ có 700 tỷ mà hai viện bàn lên bàn xuống, nghị sỹ 2 đảng rỉa nhau chết thôi. Ở ta mà thế, quyết cái rọet. Nhân dân đỡ phải nghe debate đau đầu.

Thế còn ảnh hưởng của Mỹ tới ta thì thế nào? Chắc là có ảnh hưởng, nhưng sâu đến đâu và lâu đến đâu thì khó trả lời. Vì VN mình hội nhập kém (may quá), nhất là hội nhập tài chính kém (may quá). Nên chắc là chưa sâu lắm (vướng bao cao su). Còn lâu hay không thì cũng là do … cơ địa. Hehehehe.

Nhưng sẽ có ảnh hưởng thế này:

+ Tỷ giá (may quá, Mỹ mà yếu đi + 700 tỷ, có khi tỷ giá mình bớt sức ép, việc ổn định tỷ giá theo kiểu fix như VN sẽ bớt vất vả cho chính phủ)

+ Xuất khẩu hàng hóa: may quá, Mỹ chưa phải thị trường dominate doanh thu xuất khẩu của ta. Nhưng về lâu dài, xuất đi Mỹ mà (vì lý do này) mà dẫm chân tại chỗ hoặc kém đi thì sẽ là vấn đề lớn. Gì thì gì nó vẫn là thằng giàu, ăn tiêu vẫn cứ gọi là hoang đàng nhất xóm.

+ Xuất khẩu lao động: mặc dù VN chưa xuất được đi Mỹ mấy, vì quá khó, nhưng thất nghiệp ở Mỹ tăng thế này, sẽ còn xuất khó hơn.

+ Đầu tư nước ngoài từ Mỹ vào VN: chắc chắn là giải ngân chậm hoặc rất chậm.

+ Sinh viên VN đi Mỹ học: khó hơn. Vì dân Mỹ cũng sẽ đi học rất nhiều. Giống năm 1998, nhiều chú Mỹ ở VN mà còn bỏ về nước đi học MBA vì làm ăn khó quá.

+ Cuối và quan trọng nhất: chính khu vực tư nhân ở VN sẽ bị chèn ép khốc liệt. Và điều này sẽ rất là không tốt cho nền kinh tế của VN trong tương lai.

Chú thích: Ảnh trên là cháu Anna, con gái đầu của nhạc sỹ Anh Quân. Ảnh copy từ Vnexpress. Nếu chẳng may mà gặp Quân – Linh sẽ gọi bằng chú và cô.

Advertisements

About Blog của 5xu

Một con sông sắp cạn dòng
Bài này đã được đăng trong Uncategorized. Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

One Response to Bailout Plan và Việt Nam

  1. dongthao nói:

    Em thấy những bài viết về kinh tế vĩ mô của anh rất sâu sắc. Anh đang công tác về ngành này phải không?

Đã đóng bình luận.