Phục Dựng Tháp Báo Thiên

Mấy hôm trước Tết đọc báo thấy Hà nội có ý tưởng phục dựng lại tháp Báo Thiên, một trong An Nam Tứ Đại Khí. Tuy nhiên ngoài việc tiền bạc, thì vị trí dựng tháp nay không còn nữa (chỗ cũ hiện là nhà thờ lớn Hà nội) và kiến trúc ngọn tháp nguyên thủy ra sao thì không ai biết. Sử sách chép về ngọn tháp hoành tráng này rất sơ sài.

Mấy hôm Tết rảnh rỗi, ngồi ngâm cứu sách vở, cộng với trí tưởng bở phong phú, và kiến thức vụn vặt, tôi ngồi bốc phét đầu năm ra kiến trúc của tòa tháp này. Mỗi tội không biết vẽ, nên không làm sao vẽ ra được. Đành google lấy một cái ảnh hao hao về hình dáng để lên trên đây, còn thì dùng lời mô tả. Tòa tháp trong ảnh vốn là ở Nepal. Về kích thước hẳn là bé hơn tháp Báo Thiên rất nhiều. Nhưng về hình dáng bên ngoài thì khá là phù hợp. Điểm khác biệt lớn nhất là tỷ lệ ngọn tháp, gồm 13 mâm tròn đồng tâm xếp lên nhau thì có tỷ lệ tương đối so với phần phía dưới thì lớn hơn rất nhiều. Tầng trệt của tháp Báo Thiên xịn cũng lớn hơn, có 4 cửa quay ra bốn hướng, được sử dụng giống như tam bảo của một ngôi chùa kiểu cổ. Ngoài ra, tháp được xây trên một ngọn đồi cao (chắc cỡ núi Nùng) nên lại càng hùng vĩ. Thế cho nên bão và sét đánh gãy tháp tới mấy lần vào các năm 1258, 1322, 1406.

Về số mâm tròn (số tầng tháp) thì sử sách ghi không khớp nhau. Con số hay được nhắc đến là 12 hoặc 13 tầng. Tuy nhiên tôi cho rằng số 13 là số đúng. Nhưng do cái dù (ô) bằng đồng ở đáy của đỉnh tháp che đi mất 2 tầng, cho nên đứng ngoài mà đếm thì thành 12 (tính cả cái dù là 1 tầng). Trong cái ảnh ở trên, cái dù là phần bằng đồng nằm ngay dưới đáy của ngọn tháp. Ngọn tháp chính là cái hình Mặt Trăng – Mặt Trời – Kim Cương ở phía trên cùng.

Xây tháp có thể xây từ 3 đến 13 tầng, tùy công đức người xây. Tất nhiên vua Lý Thánh Tông, là phật tử của dòng thiền Thảo Đường, phía bắc đánh Tống, phía nam bình Chiêm, thì công đức chắc lớn, nên xây phải xây hết cỡ 13 tầng rồi. Tháp Báo Thiên, cùng với bia văn Sùng Thiện Diên Linh và hội đèn Quảng Chiếu (sử dụng cực nhiều rối cạn và rối nước) là điểm nhấn của Mật Tông lên tôn giáo của các vua nhà Lý.

Trước khi mô tả chi tiết, xin nhắc lại vài nét về tháp Báo Thiên xịn.

Tháp Báo Thiên (còn gọi là Tháp Đại Thắng Tư Thiên) là công trình kiến trúc hoành tráng đầu tiên của Thăng Long. Cũng đồng thời là kiến trúc Phật giáo lớn nhất của Hà nội trong suốt lịch sử ngàn năm của thủ đô. Tháp thuộc chùa Sùng Khánh Báo Thiên nên còn gọi là tháp Báo Thiên cho gọn.

Tháp Báo Thiên, xưa được vua thứ ba của nhà Lý là Lý Thánh Tông xây dựng năm 1057. Trước đó một năm vua cho xây chùa Báo Thiên.

Năm 1136, Nguyễn Minh Không về cung chữa bệnh cho Lý Thần Tông, đi thuyền trên Nhĩ Hà còn nhìn thấy tháp.

Năm 1414, quân Minh bị Lê Lợi vây trong thành, đã dỡ ngọn của Tháp, được đúc bằng đồng, để mang ra làm đạn, bắn nhau với Lê Lợi.

Năm 1791 khai quật khu tháp Báo Thiên, lấy gạch đá để đắp thành Thăng long.

Sau này Pháp chiếm Hà nội, xây nhà thờ lớn trên khu đất của tháp Báo Thiên ngày xưa.

Thế là toi hẳn một ngọn tháp hùng vĩ.

Bây giờ quay lại với kiến trúc ngọn tháp.

+ Nền, hẳn là nền đá, dùng làm móng, trên một ngọn đồi cao.

+ Tầng trệt của tháp. Có bốn mặt. Được xây bằng gạch, có bốn cổng vòm đá (tôrana) ở mỗi mặt. Kích thước mỗi mặt chắc phải cỡ thành Cửa Bắc (hiện vẫn còn). Các viên gạch đều khắc dòng chữ “Lý gia đệ tam đế Long Thuỵ Thái Bình tứ niên tạo”. Mỗi cổng vòm có hai pho tượng Kim Cương. Kích thước mỗi pho Kim Cương chắc cỡ tượng ở chùa Thầy (cũng được xây tầm đấy, hiện vẫn còn). Ngoài ra còn nhiều tượng chim muông thú khác để decor tâm linh. Để tiếp cận 4 mặt của tầng trệt, phải đi qua ba bậc thềm đá lớn, tượng trưng cho Tam Bảo. Phía mái của tầng trệt, có thể được decor bằng gỗ lớn, giống Tam Bảo của chùa Thầy.

+ Trên nóc tầng trệt là một ngọn pyramid cụt, có bốn bậc, xây bằng gạch. Tượng trưng cho Tứ Vô Lượng.

+ Trên pyramid này là Bình Tịnh Thủy (Bumpa), tượng trưng cho bình chứa nước cam lồ theo phật giáo Mật Tông. Bình Tịnh Thủy trong cái ảnh của một chùa tháp Nepal phía trên có một cửa sổ tượng phật. Có thể tháp Báo Thiên xịn không có cửa sổ này. Bình Tịnh Thủy tượng trưng cho Thất Giác Chi hay còn gọi là Thất Bồ Đề Phần (Thất Giác Đạo). Tiếng Phạn là Satta Sambojjhanga).

+ Trên Bình Tịnh Thủy là chân đế bằng đá (harkima) của cái ô (dù). Ngọn ô (dù) này có cọc (pole) chạy xuyên suốt từ nóc của tầng trệt lên ngọn tháp. Chân đế bằng đá là hình bát giác, tượng trưng cho Bát Chánh Đạo.

+ Trên chân đá, lấy trục ô (cedar pole) làm tâm, là 13 mâm tròn bằng gạch đồng tâm, tượng trưng cho 13 powers của Đức Phật. Trong cái ảnh minh họa phía trên, tỷ lệ không phù hợp với tháp Báo Thiên xịn. Trong thực tế tỷ lệ của phần 13 tầng tháp này so với phần dưới, có lẽ tương đương với tỷ lệ của Cột Cờ Hà Nội so với phần đế (cột cờ hiện vẫn còn). Tầng thứ ba của tháp (là tầng tối thiểu khi xây tháp như đã nói ở trên) có khắc bốn chữ Thiên Tử Vạn Tuế. Cái này rất hay, vua Lý hồi đó cũng đã nhận béng mình là Thiên tử, mặc dù theo thiền phái Thảo Đường.

+ Hết tầng tháp thứ 13 (mâm tròn thứ 13) là một tán đồng, giống cái ô, phủ xuống che hai tầng tháp như đã nói ở trên. Tán đồng này tượng trưng cho Từ Bi (Karuna)

+ Trên cùng là ngọn tháp. Gồm mặt trăng lưỡi liềm, ôm lấy mặt trời, trên mặt trời là kim cương. Mặt trăng tượng trưng cho Bồ Đề Tâm (Bodhicitta). Mặt trời tượng trưng cho Trí Tuệ (Prajna). Kim cương (hoặc ngọc sáng) tượng trưng cho Giác Ngộ. Điều thú vị là ngọn tháp, vốn đúc bằng đồng nặng , có khắc chữ Đao Ly Thiên, có ý nói kinh đô Thăng Long nối liền với bầu trời, là trung tâm của nước Nam, nơi vua Nam trị vì như Thiên Tử. Vừa logic với chữ “Thiên Tử Vạn Tuế” ở tầng thứ 3 của tháp, vừa logic với câu thơ “Nam quốc sơn hà Nam đế cư”. Nó cũng cho thấy vua ngày xưa tuy sùng đạo Phật nhưng vẫn đề cao chủ nghĩa dân tộc.

Tổng chiều cao của cả tháp Báo Thiên chắc phải tới mấy chục mét (30 trượng). Nhìn từ xa, cái thời hồng hoang ấy, thì quả là hoành tráng thật. Nhất là phía trước tháp là hồ Tả Vọng (Hoàn Kiếm), sau là Hoàng Thành, đều không có công trình kiến trúc nào cao lớn cả.

Còn về vị trí phục dựng tháp Báo Thiên. Do Tòa Khâm Sứ có khi bị trả lại cho nhà thờ (miếng đất này đẹp thật, xưa là cái vũ trường Palace khá nổi tiếng) cho nên hơi bí chỗ.

Chỗ còn lại khả dĩ nhất chính là khu đất của vũ trường New Century, hiện đang ngừng hoạt động.

Advertisements

About Blog của 5xu

Một con sông sắp cạn dòng
Bài này đã được đăng trong đạo. Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

Có 2 phản hồi tại Phục Dựng Tháp Báo Thiên

  1. Bay viết:

    Trong lịch sử đã có dời cả đô, thì nay dời nhà thờ cũng được !

  2. Đồng Nhơn viết:

    cái pyramid cụt ấy chắc có nghĩa mankind vẫn đang in progress

Bình luận đã bị đóng.