Tag Archives: nhảm

Chuyện hiểu nhầm

Có chuyện cười thế này:

“Các bác ạ, em đang xếp hình với em gấu nhà em, em ấy liên mồm hối “anh mạnh vào, anh mạnh vào”. Em thì đã mạnh hết sức rồi. Ngẩng mặt lên thấy thằng Mạnh đứng đầu giường. Hết hồn”.

Hôm rồi đọc báo, thấy đăng tin bắt cựu TBT, hết hồn, tưởng đâu anh Mạnh vào chốn lao lý. Hóa ra là tổng biên tập Kim Ngọc Hoa.

Cách đây gần tuần, đi dự 30under30 của Forbes, đông và chất lượng cao phết. Nghe nói có tới 1400 người check-in sự kiện và ở lại đến hết ngày.

Điều ngạc nhiên là, 2 panel đầu tiên của buổi sáng(là 2 panel mà tôi được nghe), luôn bắt đầu bằng các câu hỏi khởi nghiệp, trở về, vào đời, mục đích, thành công và rồi chả hiểu sao lại đi đến các câu hỏi khá là triết: làm sao xây dựng cho cá nhân mình các giá trị đạo đức (sống, nghề nghiệp …) của cá nhân trong bối cảnh các giá trị xã hội (cộng đồng, doanh nghiệp …) có vẻ như càng ngày càng lộn xộn. Đọc tiếp

Mùa mưa và ngày 30.4

Hôm rồi  tôi rủ bạn bè: Ngày 30 tháng 4 phải đi uống bia chứ nhỉ, xét cho cùng thì không có ngày này thì hội mình không có ngồi đây.

Thực ra trong nhà, vợ tôi đã nói như vậy từ hồi mới cưới. Không có 30/4 của mấy chục năm trước thì ta không gặp được nhau thế này. Dù rằng mỗi sáng tháng Tư đi chợ Tân Định, về nhà vợ tôi vẫn bảo: ngoài chợ người ta vẫn nhắc hôm nay họ đánh đến đâu, đánh đến đâu. Ở Sài Gòn, ngoài chợ, có những người bình dân vẫn nhớ những ngày tháng tư ấy, thay vì chào nhau buổi sáng người ta nhắc lại những ngày cuối cùng của mấy mươi năm trước.

Nhóm bạn thì tếu táo: Không có ngày này, chắc tôi sẽ là một thằng con ông cháu cha nho nhỏ, đi du học Bắc Hàn. Không có ngày này chắc em đang ở Hà Nội và hô khẩu hiệu Lê Chủ Tịch muôn năm.

Không có ngày này, chắc chúng ta đang dùng ngôn ngữ mao-ít. Chủ tịch Kim Chính Ân, thay vì Kim Jong Un. Đọc tiếp

Ông Ba Bị, Mẹ Mìn và …

Ba bị chín quai

Ba bị chín quai mười hai con mắt, hay bắt trẻ con, gọi tắt là ông Ba Bị, là một câu nói kiểu đồng dao, thường dùng để dọa trẻ con.

Mười hai con mắt = 6 người = 1 tiểu đội (bây giờ).

Ba bị mà có chín quai = mỗi bị ba quai.

Đây chính là cách hành quân thần tốc của Tây Sơn. Mỗi tiểu đội quân chính quy (thân binh) có 6 người, chia làm 2 nhóm, mỗi nhóm 3 người. Mỗi nhóm có một cái bị to, có ba quai. Thiết bị, lương thực, nước uống của cả tiểu đội quăng vào cái bị ấy. Rồi cứ thế mà đi bộ ra Thăng Long. (Có thể họ đeo súng trên vai, các đồ khác mới cho vào bị, ba quai xỏ vào 2 đòn gánh loại ngắn hình chữ lambda λ, đi thành hình tam giác nhọn, một người đi trước, hai người đi sau).

Ngày xưa đường không như bây giờ, ngoài việc là đường đất thì còn phải vượt qua rất nhiều sông ngòi đầm lầy, đi bộ kiểu này là nhanh nhất. Quân Tây Sơn là quân đội phương nam (không có mùa đông), quân trang nhẹ và ít, nai nịt gọn gàng, ăn nghỉ rất khắc khổ. Khi chiếm đóng Thăng Long lần thứ nhất, người Bắc Hà rất ngạc nhiên khi quân Tây Sơn ngủ ngoài trời, trên mặt đất.

Trong chiến dịch đại phá quân Thanh, quân Tây Sơn vừa hành quân vừa bắt lính ở các làng mình đi qua rất dã man. Già cũng bắt, thiếu niên cũng bắt. Ai còn khỏe và là lính thì xung quân, còn không thì làm dân công. Thanh niên ở vùng từ Hà Tĩnh đổ ra bị bắt nhiều nhất, nên dân sợ chết khiếp, từ đó hình thành câu đồng dao này (gốc gác của câu đồng dao này có thể là từ vùng Hà Tĩnh). Dần dần Ông Ba Bị thành hình ảnh đe dọa trẻ con.

Ông Ba Bị dùng bạo lực bắt người, khác với Mẹ Mìn là dụ dỗ lừa người. Mẹ Mìn  xuất hiện ở nông thôn Miền Bắc thời kỳ Pháp mộ phu đi Sài Gòn, đi Tân Thế Giới này nọ. Mẹ Mìn dụ dỗ thanh thiếu niên lên Hà Nội rồi bắt bán cho bọn buôn người, rồi bọn này bán cho các sở mộ phu. Các bọn lừa phụ nữ bán sang Trung Quốc bây giờ chính là “mẹ mìn” hiện đại. Nguồn gốc của việc buôn người, có thể có từ thời Trần. Vào thời Trần có thể đã hình thành một thị trường buôn nô lệ, bao gồm buôn bán tù binh Chăm .

 

SlowHand Đọc tiếp

Chuyện leo cây và nước ta lớn hay nhỏ

Hôm rồi đi uống bia với Lệ Ngưng, cựu ca sĩ văn công quân đội, nàng bảo: nước mình bắt chước cũng không nên thân, cách mạng ô thì ra cách mạng cây.

Bia đang vui, không tiện hỏi nàng nói chữ cách mạng theo nghĩa nào. Cách mạng theo nghĩa ông cụ giải thích là cách cái mạng nó đi, thì đúng là chặt cây rồi.

Lại nhớ đến ngày xưa có chú bé làm tập làm văn, đề bài tả ông ngoại. Chú viết: Ông ngoại em tóc bạc phơ, ngày nào cũng leo cây thoăn thoắt.

Cô giáo phê: người già không thể leo cây. Chú bèn giơ tay phản đối: Tại cô không đọc chú thích của em, chú thích nói “bà ngoại em tên là Cây”.

Vụ cách mạng cây này hay phết, nó cho thấy hóa ra ở Hà Nội vẫn có thể có phong trào (hoạt động) dân sự. Mở ngoặc chút, hoạt động dân sự nói đến ở đây có khuôn khổ rất nhỏ: người dân đấu tranh với chính quyền bằng các biện pháp dân sự (cộng đồng) để bảo vệ các quyền dân sự có tính cộng động của mình. Và họ thắng, chính quyền thua. Hay phết.

Hà Nội có một cái rất đặc thù: thời chiến tranh, thời tem phiếu, thời phân phối, thời xin cho kéo dài quá lâu nên chính quyền quen thói thô lỗ thích làm gì thì làm, quên mất dân có rất nhiều quyền dân sự được pháp luật và hiến pháp bảo vệ. Dân thì tệ hơn, vì quen với việc cúi đầu nghe chính quyền, người dân không những quên những quyền đương nhiên của mình, và quên mất cách đấu tranh dân sự.

Đấu tranh dân sự khác hẳn các đấu tranh khác: trong đó không có lòng căm thù, không sử dụng các biện pháp thô bạo. Mà hai cái món căm thù và phương pháp bạo lực này được giáo dục và tuyên truyền tiêm vào não nhân dân mấy thế hệ qua. Nay có vẻ như, ít ra ở HN, đấu tranh dân sự đã quay lại.

Nhưng vẫn có gì đó đáng lo ngại. Nếu xã hội, cộng đồng tự nó trưởng thành, tự nó cứng cáp, thì các hoạt động dân sự của nó mới thực sự vững chắc và không lạc lối. Ngày xưa công chức, giới có của Hà Nội thời Trần Trọng Kim đã từng có những hoạt động dân sự rất oách. Không ngờ Việt Minh, một lực lượng bên ngoài cộng đồng lợi dụng xoẹt một phát lấy luôn Cách mạng tháng 8 về tay mình. Ở Sài Gòn thì ở đâu hiện ra Trần Văn Giàu nhận luôn cách mạng ở SG là của mình hehe, bọn trí thức tổ chức cách mạng ấy, sau lại chả cay vãi. Hậu quả của hai vụ này, thì đến bây giờ vẫn còn mệt. Mà lịch sử thì rất hay lặp lại hehehe.

Đọc tiếp

Dạy trẻ em đánh nhau

Trên báo mấy hôm nay, các nhà đạo đức học núp bóng từ học giả đến các nghệ sĩ biểu diễn lên giọng kể tội các em nữ sinh đánh hội đồng một nữ sinh khác. Đổ tội cho gia đình không biết dạy con. Than phiền là lũ trẻ thiếu giáo dục nên mới hung bạo như thế.

Xin đính chính ngay, bọn trẻ hung bạo ấy chính là sản phẩm hoàn hảo của nền giáo dục này. Vì giáo dục đầy đủ quá nên mới sinh ra như thế. Giả sử lũ trẻ ấy không đi học, có lẽ chúng nó sẽ hiền lành hơn, ít nhất hiểu được việc làm hại người khác là một việc ác và sẽ có lỗi với tự nhiên, với đất trời.

Trên ghế nhà trường, bọn trẻ con ngây thơ mắt đang sáng tự nhiên lại được học đủ các tấm gương oai hùng. Họ  là các dũng sĩ măng non, cầm súng đi diệt Mỹ diệt Ngụy từ tấm bé. Bọn trẻ con được học về các anh hùng trẻ tuổi, như cô Sáu, trở thành một hình tượng bất diệt nhờ đi ném lựu đạn giết người (dù có thể là người ác) ở lứa tuổi vị  thành niên. (Xem thêm các dũng sĩ măng non diệt Mỹ Ngụy ở phụ lục ở cuối bài).

Cũng ở trên ghế nhà trường, những trẻ em aka tương lai của đất nước, được học các tác phẩm, có thể có chút giá trị nào đó về văn học, nhưng hoàn toàn độc hại cho nhân cách trẻ em. Trẻ em phải học và thi về các nhân vật kiểu mẫu, mỗi khi gặp khó khăn, thay vì nỗ lực tìm giải pháp vượt qua, các nhân vật ấy giải quyết vấn đề rất tiêu cực:  vượt qua khó khăn bằng cách bán thân (bác Kiều), bán chó bán con đẻ (bác Dậu), chửi bới ăn vạ (bác Phèo). Thậm chí trẻ con phải học và thi về những thứ rất đau đầu: cướp chính quyền, đánh nhau thì ai có cuốc dùng cuốc (Bác Ông Cụ).

Đấy là trong nhà trường. Ngoài xã hội thì có một thời kỳ rất dài người ta làm văn hóa bằng cách: mỗi người làm một chiến sĩ trên mặt trận văn hóa. Thật là hiếu chiến và sùng bái bạo lực. Ở mẫy giáo bây giờ (năm 2015) người ta vẫn dạy trẻ em, và cả trên Zing MP3 nữa, vẫn tồn tại bài hát có lời như sau:

“Đồn giặc cháy xác phơi đầy đồng
Bộ đội ơi cho bé em theo
đừng cười chê em bé tí teo
vác súng trên vai theo bước quân hành
nhằm giặc Mỹ súng em pằng pằng”.

Những đứa trẻ ngày xưa, nay đã thành ông bà, bố mẹ. Giáo dục thẫm màu anh hùng bạo lực từ nhà trường có thể đã chuyển hóa vào đến tận gia đình.

Ngày xưa, thực ra cũng chưa xưa lắm, thời tôi và các đàn anh còn đi học phổ thông, nền giáo dục và văn hóa đặc sắc và đậm đặc các chất liệu bạo lực như thế.  Nên nạn trấn lột và bắt nạt nhau tràn lan ở Hà Nội. Học sinh cấp 3 trong cặp có con lê (hoặc dao găm) là việc bình thường. Những năm sau,  mặc dù giáo dục vẫn thế nhưng nhờ có mở cửa mà văn hóa (tư nhân và ngoại nhập) có thêm ít nhiều tính nhân văn, nên cái ác trong nhà trường giảm đi. Đọc tiếp

Long Nhượng Tướng Quân

Nguyễn Đức Thành có lần trả lời câu hỏi ‘Ai là nhà vua lập quốc, Nguyễn Ánh hay Nguyễn Huệ” như sau: Nguyễn Huệ có công san lấp mặt bằng, Nguyễn Ánh lập quốc.

Quả thực, đế quốc Đại Nam của Minh Mạng, mọc lên từ nước Việt Nam của Gia Long Nguyễn Ánh. Nước Việt Nam của Nguyễn Ánh được xây trên hoang tàn của ba mươi năm nội chiến. Một hoang tàn đổ nát tận gốc rễ xã hội mà di sản tồi tệ của nó còn tồn tại đến tận ngày nay. Bù lại, 30 năm nội chiến ấy đã thống nhất đất nước cả về địa lý: cao nguyên, đàng trong, đàng ngoài; cả về thể chế chính trị: cho vua Lê – chúa Trịnh ở Đàng Ngoài  và chúa Nguyễn ở Đàng Trong vào sọt rác. Xóa bài làm lại từ đầu.

Công cuộc san lấp mặt bằng cấp quốc gia của Nguyễn Huệ bắt đầu khi ông 24 tuổi (1777), cùng Nguyễn Lữ cầm quân chinh phạt Gia Định, giết chúa Nguyễn lúc đó là Nguyễn Phúc Thuần; và rồi kết thúc năm khi ông 36 tuổi (1789) bằng chiến dịch nay được gọi là chiến dịch Việt – Thanh, đánh trong vòng 5 ngày sạch bách liên quân nhà Lê (Chiêu Thống) và nhà Thanh (Càn Long – Tôn Sĩ Nghị). Danh tướng Hứa Thế Hanh của Càn Long bị đập phát vỡ tan ở chuỗi phòng ngự Hạ Hồi – Ngọc Hồi. Hậu duệ của ông tướng này là Hứa Thế Hữu sau cũng vâng lời Đặng Tiểu Bình qua Việt Nam đánh nhau thua nhưng về nước vẫn được báo công (cách đây mấy năm báo Hà Nội Mới có bài ca ngợi Hứa Thế Hữu hết lời). Đọc tiếp

Tuyên huấn Vịt

Ai ở ngoài bắc thời kỳ đóng cửa, sẽ không quên được loa truyền-thanh.

Nó là hệ thống truyền thanh kéo đến từng khu tập thể, vào tận hộ gia đình. Loa không cần pin hay điện, tự nó kêu. Cũng không có nhiều “kênh” để lựa chọn, chỉ có một nút để chỉnh to nhỏ.

Hồi đấy tất nhiên không có internet. Không cả truyền-hình.

Chỉ có “Đài tiếng nói Việt Nam – phát đi từ Hà Nội”. Mãi sau này có thêm các đài địa phương và sau nữa là FM.

Ngoài dùng mắt để đọc báo Nhân Dân, toàn dân chỉ có một kênh thông tin duy nhất để nhập liệu bằng tai. Mọi người phải nghe một thứ giống nhau.

Ngây ngô thế mà lại hay phát nhạc …cổ điển. Có giới thiệu đàng hoàng. Tên nhạc sĩ toàn nghe bằng tai, không biết mặt chữ thế nào. Văn hóa này kéo dài mãi về sau, ngay cả khi đã có truyền hình và sóng ngắn FM để nghe qua radio nhập khẩu của Nhật.

Có một bài hát rất oách, các bác thử đoán xem là bài gì. Là bài “Khúc hát Nàng Son Vếch” trong vở “Piếc Guyn” của nhạc sĩ “Gờ-Rích” do Lê Dung trình bày. Hay vãi chưởng. Sau này có youtube, lên nghe tây hát “Solveig’s song” trong “Peer Gynt”, so với họ mới biết trình Lê Dung chưa bằng lỗ đít con vi trùng. Nhưng mà nhớ lại vẫn thấy hay.

Sau có mạng, mới dò từ Grieg ra Ibsen, rồi từ Ibsen ra Kierkegaard (bác Ibsen hăng hái lăng xê bác Kierkegaard). Bác Kierkegaard này chết rất lâu rồi mới nổi. Chết năm 1855 mà hình như đến 1910 mới được dịch ra tiếng Đức. Nghe đồn Kafka đọc xong phát mê tít. Bác Kier nay được coi là tổ sư hiện sinh. Bạn nào đọc Huyền thoại Sisyphus (NXB Trẻ dịch là Thần thoại Sisyphus) sẽ thấy bác Kier đứng cùng lố nhố một lô các bác sư tổ hiện sinh. Cuốn này, phần kết thúc, Camus viết một đoạn dài về Kafka, hay vãi đạn.

Tinh thần hiện sinh ở khía cạnh đề cao cá nhân và tự do của bác Kier xuất hiện ở khá nhiều nơi, mà có khi ta không để ý. Ví dụ câu nói “bám lề là việc của bầy cừu không phải việc của con người tự do”  rất gần gũi với tư tưởng của bác Kier. Bác Kier nếu còn sống và biết đi xe máy, hẳn sẽ đánh võng như điên.

Bác Kier kính Chúa mà ghét nhà thờ (giáo hội). Giáo hội đã quá xa rời quần chúng, biến báo thông điệp của Chúa để ru ngủ giáo dân và bảo vệ quyền lực độc tôn của mình.

Để đả phá nhà thờ bác ấy viết truyện “Tuyên Huấn Vịt”. Bản tiếng Anh gúc chữ “Duck Church” là ra. Có hai từ khóa của câu chuyện rất vắn này:một là wings (đôi cánh), hai là waddle (đi lạch bạch).

Bản tiếng Việt như sau.

Có một xứ sở anh hùng, dân toàn là Vịt. Chi bộ cũng toàn Vịt, tất nhiên. Bí thư, tuyên huấn cũng là Vịt, và được trả lương để quạc quạc.

Một ngày đẹp trời, lũ vịt lạch bạch kéo nhau đi họp.

Đọc tiếp

Chiếm và Giữ

Dùng bản đồ quân sự thời chiến tranh Nam Bắc 1967-1975 để đọc các sách về các map21bchiến dịch của …Nguyễn Huệ ở Đàng Trong thấy rất thích. Nói cách khác, đọc sách về các chiến dịch quân sự ở Đàng Trong của Nguyễn Huệ, ta nên dùng bản đồ quân sự của chiến tranh Việt Nam, sẽ thấy rất dễ hiểu.

Đọc các chiến dịch của Nguyễn Huệ và của các tướng bên phe Nguyễn Ánh ở vùng Gia Định, rồi đọc về chiến tranh Việt Nam giai đoạn 1967-1975, rồi xem bản đồ (giờ trên internet có rất nhiều), lờ mờ nhận ra: Miền Nam (nam trung bộ đổ vào) rất dễ đánh, dễ chiếm và đồng nghĩa là rất khó giữ. Quang Trung cũng thấy vậy nên không cố công mà giữ. Tất nhiên vì không bỏ công ra giữ nên Đàng Trong trở thành bàn đạp để Nguyễn Ánh lập quốc (và tất nhiên sau khi Quang Trung chết).

Cũng có thể lờ mờ nhận ra một điều nữa: vai trò của Cambodia rất quan trọng. Bình định được nước láng giếng này thì an toàn từ Cao Nguyên đến vùng biển Hà Tiên, tức là một không gian cực kỳ lớn. Đồng thời ổn định được quan hệ kiểu viễn giao với Thailand và Myanmar. Cho nên việc Việt Nam qua Cambodia lật đổ Khmer Đỏ có tác hại (khốc liệt) trong ngắn hạn, nhưng có lợi ích trong dài hạn. Đây cũng có thể là lý do mà Ngô Đình Nhu quyết lật đổ chỉnh quyền ở Cambodia bằng đảo chính mà thất bại nặng, để lại một đống tai họa góp phần đưa quân đội VNCH sau này của tổng thống Thiệu vào thế yếu. Mặc dù nhìn trên bản đồ, thấy quân đội VNCH bố trí phòng ngự đẹp ra phết, Quang Trung còn sống chắc cũng chỉ nghĩ đến thế là cùng. Nhưng mất Cambodia, và quân đội đánh đấm và phối hợp kém, rồi Mỹ ký Paris, thì  ở cái vùng dễ chiếm khó giữ này, thua mới là đúng. Đọc tiếp

Air America

15vanesobitBức ảnh nổi tiếng về sự kiện 30 tháng 4 năm 1975 là bức ảnh có caption “Cuộc di tản bằng trực thăng trên nóc nhà tòa đại sứ Mỹ ở Sài Gòn ngày 30 tháng 4”. Ảnh do Hubert Van Es lúc đó làm cho United Press chụp.

Bức ảnh này được chụp khoảng 2h30 chiều ngày 29 tháng 4 năm 1975. Tòa nhà trong ảnh không phải là tòa nhà đại sứ Mỹ  (nay đã bị phá và xây tòa lãnh sự mới) mà là tòa nhà Pittman Apartments ở 22 Gia Long (nay là 22 Lý Tự Trọng, nằm cạnh trường Trần Đại Nghĩa, đi xuôi Đồng Khởi, rẽ trái độ vài chục mét là tới). Hubert Van Es chụp bức ảnh này từ ban công office của mình trên tòa nhà khách sạn Peninsula Hotel.

Cái máy bay Huey nhỏ trong tấm hình nổi tiếng này cũng không phải là trực thăng của hải quân Mỹ, mà là của Air America, một hãng hàng không tư nhân do CIA bí mật sở hữu.

Chỉ trong riêng hai ngày 29 và 30 tháng 4 năm 1975 đã có 7,014 người được đưa ra tàu của hải quân Mỹ bằng máy bay, trong đó Air America được ghi nhận thành tích không vận khoảng hơn 1,000 (có tài liệu nói tới 5,595 ) người ra tàu của hải quân Mỹ, hoặc tới các điểm trung chuyển (tòa đại sứ, cơ sở của DAO ở sân bay Tan Sơn Nhất, Cam Ranh). Máy bay của hải quân Hoa Kỳ chủ yếu bay từ sân tennis của tòa đại sứ hoặc từ Tân Sơn Nhất, Cam Ranh ra tàu quân sự ngoài biển.

Những chuyến bay giải cứu của Air America trong những ngày cuối cùng của Sài Gòn trước khi sụp đổ khá ngoạn mục. Các cú hạ cánh lên nóc nhà trong thành phố (Sài Gòn và Cần Thơ) đều là do Air America dùng trực thăng thực hiện. Phi công của Air America cũng sử dụng máy bay vận tải để di tản người từ căn cứ lớn nhất của họ ở Việt Nam là Đà Nẵng ra Cam Ranh.

Trong số những người di tản bằng trực thăng từ nóc tòa nhà Pittman có Trần Văn Đôn và Trần Kim Tuyến.

Đây là lần thứ hai Air America tham gia không vận ở Việt Nam. Năm 1954 họ tham gia cầu hàng không lớn nhất thế giới ở thời điểm ấy, chuyển được khoảng 20 ngàn người di cư từ miền bắc vào nam. Trong các chuyến bay ngược từ Nam ra Bắc họ chở biệt kích, điện đài, súng và thuốc nổ để phục vụ các chiến dịch phá hoại miền bắc sau 1954. Các chiến dịch này đều liên quan đến Lansdale và Conein. Conein lúc này sử dụng vỏ bọc MAAG và có văn phòng ở Hà Nội và chi nhánh ở Hải Phòng. Nhiệm vụ bề mặt của văn phòng này là giám sát di cư ở đầu miền bắc. Ở Hải Phòng vũ khí được chôn ở nghĩa trang thông qua các đám ma giả. Ở đồng bằng bắc bộ, vũ khí thuốc nổ và điện đài được chôn dọc theo sông Hồng. Mãi đến năm 1964 công an miền Bắc mới tìm được vài  kho vũ khí bí mật này. Điệp viên gửi ra miền bắc bằng máy bay của Air America sau đều sợ quá nên lại… lên tàu di cư vào Nam cùng những người lính Pháp cuối cùng. Những người nhái được đào tạo và thả từ biển vào, hoặc biệt kích nhảy dù sau 1954 đều bị miền bắc bắt và giam đến 1975. Người làm thất bại các chiến dịch phá hoại hậu phương này được cho là Phạm Xuân Ẩn và các bạn của ông. Đọc tiếp

Tiệm mì, Ngã tư, Sài Gòn, Biển Đông

(Copy một loạt từ FB về đây).

1. Hoa mộng

Hôm nay lần đầu tiên trong đời bước chân vào McDonald. Lại là McDonald ở Sài Gòn. Nhạc Mỹ bình dân, quán đông đúc ồn ào vui vẻ. Có những người trung niên quần áo xộc xệch vụng về bưng khay thức ăn tìm chỗ ngồi. Nhiều gia đình đi cả nhà, dáng vẻ bình dân, tự tin gửi xe vào quán. Có cả người già, đến ăn chắc để có chút không khí, giúp nhớ nhung con cháu đi định cư Hoa Kỳ kinh tế khó khăn mấy năm nay không dám về.

McDonald đến Việt Nam hơi muộn, nhưng giấc mơ xuất cảnh định cư mấy chục năm nay dường như vẫn ở nguyên đấy, trong những người lao động bình thường và những người trung lưu ủ mưu tích tiền để gửi con đi du học.

Tuần rồi báo chí đưa tin bác Cả đi thăm nước hồi trước là Liên Xô. Nhìn ảnh các bác già khụ mà tung tăng như trẻ nhỏ trong clip, lại nhớ đến những sinh viên Hà Nội thế hệ 5x, 6x, gày gò, xộc xệch, ngày ngày vác sách đến khoa mác-lê cắm mặt vào học. Bụng đói, đầu xanh, quần tích kê hai mông thật to, vừa nuốt chửng mác lê vừa mơ mộng một ngày được đến quê hương cách mạng tháng mười. Trong giấc mơ đẹp đẽ ấy có áo khoác dạ, mũ nồi bằng nỉ đen, đi trong tuyết, và biết đâu may mắn nhìn thấy tổng bí thư hay chủ tịch xô viết tối cao, đứng từ xa vẫy vẫy.

Giấc mơ rồi cũng đến với bác, nhưng có lẽ hơi muộn. Quê hương cách mạng vẫn còn, mà thành trì cách mạng đã đi về nơi chín suối. Trong áo khoác dạ và mũ nồi của thập kỷ 70 thế kỷ trước, những lúc no lòng trong khách sạn ấm cúng, không biết bác cả có trỗi dậy ham muốn nhao ra cửa hàng bách hóa gần nhất xếp hàng, biết đâu mua được nồi áp suất, bàn là. Và biết đâu cả thau nhôm to đùng để mang về rửa mặt.

2. Bức tường Berlin

Người ta vẫn cho rằng thời kỳ đỉnh cao của các học giả Vạn Hạnh trước 1975 cũng là thời kỳ các trào lưu tư tưởng mới mẻ nhất của Châu Âu được du nhập vào Sài Gòn (thủ đô Việt Nam Cộng Hòa) nhanh nhất.

Nhưng chắc không nhanh bằng sự du nhập làn sóng Cải Tổ, Đổi Mới Tư Duy và cả Sám Hối nữa từ Liên Xô và Đông Âu về Hà Nội (thủ đô Việt Nam).

Nhanh và còn rộng hơn. Đâu cũng nói về đổi mới tư duy, cải tổ.Ông bạn hàng xóm tên Tùng của tôi, lúc đó bọn tôi còn học cấp 2, còn bảo: “bọn BBC nó gọi là đổi mới suy tư mày ạ”.

Trước khi tường Béc Lanh (ở HN lúc đó nhiều người còn gọi thế) đổ, áo lông Đức rất là thời thượng. Sau đó thời thượng phải là (đồng) Đê Mác.

Bức tường Berlin sụp đổ là một sự kiện quá lớn lao và mới mẻ so với nhận thức, hiểu biết và tầm vóc của lãnh đạo Việt Nam lúc đó. Tôi đoán vậy. Nên các vị này thay vì làm vua thì phải tuân theo cái thuận của đất trời, của lẽ tự nhiên, mà hùa theo Đông Âu mà làm đổi mới, thì các vị làm ngược lại. Nói theo ngôn ngữ bây giờ thì lãnh đạo đứng trước cơ hội lịch sử ấy, lại không đủ tâm và đủ tầm, nên đã kệ mẹ nó chuyển biến lịch sử, đồng lòng đóng sập cửa lại. Hơn thế, còn quay đầu chui vào háng kẻ thù cũ mà họ coi: vừa là đồng chí vừa là anh em. Lãng tử hồi đầu chính ra phải là mấy vị lãnh đạo thời kỳ này mới đúng.

Đánh Mỹ, đánh Pháp, đánh Nhật thì được, mà làm bạn với họ thì không dám. Thế có hài không. Sau mấy chục năm, giờ rõ ràng các cựu thù Nhật, Đài Loan, Hàn, Mỹ, Pháp đều là các nước đối tác tốt nhất của Việt Nam. Thế mà vẫn chưa dám làm bạn.

Trong khi đó bức tường Berlin sụp đã được 25 năm. Cơ hội lớn nhất của Việt Nam sau Chiến Tranh đã mất. Thế giới gọi là ngày bức tường sụp, còn Việt Nam gọi là ngày Chị Dậu.

Chẳng qua chỉ tại chữ hèn
Tiền đồ chị Dậu mãi đen thế này.

***

Go West

Bốn năm sau khi bức tường Berlin sụp đổ, bài hát Go West của nhóm Pet Shop Boys (cover) lên hạng nhất ở Đức. Go West cũng làm nên một cơn sốt nho nhỏ ở Hà Nội nhờ danh tiếng của Pet Shop Boys ở thành phố này suốt nhiều năm với hai bài hát rất được ưa thích là It’s a sin và Rent.

Video clip của bài hát này, lúc đó ở VN chưa có MTV, đi về HN từ Đức thông qua đường băng video. Hình ảnh thần tự do hát backvocal và Lê Nin chỉ tay đi về thiên đường phương tây trong clip này thực sự gây ấn tượng.

Hình ảnh những thanh niên đồng phục cầm cờ đỏ leo bậc thang đến thiên đường, một diễu nhại Odessa Steps sequence nổi tiếng trong bộ phim tuyên truyền hạng nhất của nhà nước Xô Viết là Chiến hạm Potemkin, cũng rất ấn tượng. Hồi đó computer graphic là cái gì đó rất hiện đại. Clip này sau còn được đề cử grammy award cho hạng mục music video.

Lời bài hát khá dễ chịu:

“There where the air is free
we’ll be (We’ll be) what we want to be
Now if we make a stand
we’ll find (We’ll find) our promised land

(I know that) There are many ways
(To live there) In the sun or shade
(Together) We will find a place
(To settle) Where there’s so much space
(Without rush) And the pace back East
(The hustling) Rustling just to feed
(I know I’m) Ready to leave too
(So that’s what) We are gonna do”

3. Tính từ

Cấp ba, tôi học trong ký túc xá Mễ Trì của Đại học tổng hợp Hà Nội.

Đó là những năm cuối cùng của bao cấp và năm đầu tiên của cái mà về sau nay được gọi đổi mới.

Ký túc xá rất nghèo nàn, lạc hậu và bẩn thỉu. Bẩn nhất là nhà vệ sinh công cộng ở đầu hành lang mỗi tầng.

Các anh chị sinh viên thì vô tư, hay có các cuộc giao lưu sinh viên trường nọ với trường kia. Sinh viên đại học văn hóa qua chơi thì rất hay nói bậy.

Hồi đó có câu: “Nhà vệ sinh là nơi mất vệ sinh nhất, còn trường văn hóa là thiếu văn hóa nhất”.

Nay thấy báo chí nói người đứng đầu thanh tra chính phủ về hưu xây nhà ở quê to vật, người đứng đầu nội chính bắt tham nhũng lại có tiền đi chữa bệnh tận Hoa Kỳ, bất chợt nghĩ đến cái câu “nhà vệ sinh là nơi mất vệ sinh nhất”. Một câu lẽ ra chỉ đúng ở thời kỳ bao cấp, xã hội đóng cửa, sống bầy đàn với nhau.

Lại nhớ hồi còn bé hơn, còn học cấp hai, sống ở một khu tập thể. Trong khu đấy các hàng xóm là cán bộ nhà nước, rất là nghèo, đi xe đạp, xem TV đen trắng ở phòng công cộng của cơ quan. Nhưng họ rất trẻ trung và tếu táo. Họ hay chế giễu chính phủ là một loại triều đình, quan chức là hoàng tộc. Đứng đầu bộ giáo dục là Tôn Thất Học, bộ y tế là Tôn Thất Đức, bộ tài chính là Tôn Thất Thu, bộ nông nghiệp là Tôn Thất Bát, bộ lao động là Tôn Thất Nghiệp.

Nhìn vào các vấn đề y tế, kinh tế, giáo dục … bây giờ, lại nhớ đến các Tôn Thất đầy giễu cợt hồi xa xưa ấy.

Người ta ca ngợi thành tựu của cái gọi là đổi mới quá nhiều rồi. Tóm lại, cái việc undo những gì mà nhà nước làm sai, quay lại làm theo cách thế giới người ta đã làm từ lâu, thì được gọi là đổi mới, cứu nước cứu dân.

Nhưng chả có ai rút ra sai lầm của đổi mới.

Đọc tiếp