Tag Archives: nhảm

Chiếm và Giữ

Dùng bản đồ quân sự thời chiến tranh Nam Bắc 1967-1975 để đọc các sách về các map21bchiến dịch của …Nguyễn Huệ ở Đàng Trong thấy rất thích. Nói cách khác, đọc sách về các chiến dịch quân sự ở Đàng Trong của Nguyễn Huệ, ta nên dùng bản đồ quân sự của chiến tranh Việt Nam, sẽ thấy rất dễ hiểu.

Đọc các chiến dịch của Nguyễn Huệ và của các tướng bên phe Nguyễn Ánh ở vùng Gia Định, rồi đọc về chiến tranh Việt Nam giai đoạn 1967-1975, rồi xem bản đồ (giờ trên internet có rất nhiều), lờ mờ nhận ra: Miền Nam (nam trung bộ đổ vào) rất dễ đánh, dễ chiếm và đồng nghĩa là rất khó giữ. Quang Trung cũng thấy vậy nên không cố công mà giữ. Tất nhiên vì không bỏ công ra giữ nên Đàng Trong trở thành bàn đạp để Nguyễn Ánh lập quốc (và tất nhiên sau khi Quang Trung chết).

Cũng có thể lờ mờ nhận ra một điều nữa: vai trò của Cambodia rất quan trọng. Bình định được nước láng giếng này thì an toàn từ Cao Nguyên đến vùng biển Hà Tiên, tức là một không gian cực kỳ lớn. Đồng thời ổn định được quan hệ kiểu viễn giao với Thailand và Myanmar. Cho nên việc Việt Nam qua Cambodia lật đổ Khmer Đỏ có tác hại (khốc liệt) trong ngắn hạn, nhưng có lợi ích trong dài hạn. Đây cũng có thể là lý do mà Ngô Đình Nhu quyết lật đổ chỉnh quyền ở Cambodia bằng đảo chính mà thất bại nặng, để lại một đống tai họa góp phần đưa quân đội VNCH sau này của tổng thống Thiệu vào thế yếu. Mặc dù nhìn trên bản đồ, thấy quân đội VNCH bố trí phòng ngự đẹp ra phết, Quang Trung còn sống chắc cũng chỉ nghĩ đến thế là cùng. Nhưng mất Cambodia, và quân đội đánh đấm và phối hợp kém, rồi Mỹ ký Paris, thì  ở cái vùng dễ chiếm khó giữ này, thua mới là đúng. Đọc tiếp

Air America

15vanesobitBức ảnh nổi tiếng về sự kiện 30 tháng 4 năm 1975 là bức ảnh có caption “Cuộc di tản bằng trực thăng trên nóc nhà tòa đại sứ Mỹ ở Sài Gòn ngày 30 tháng 4”. Ảnh do Hubert Van Es lúc đó làm cho United Press chụp.

Bức ảnh này được chụp khoảng 2h30 chiều ngày 29 tháng 4 năm 1975. Tòa nhà trong ảnh không phải là tòa nhà đại sứ Mỹ  (nay đã bị phá và xây tòa lãnh sự mới) mà là tòa nhà Pittman Apartments ở 22 Gia Long (nay là 22 Lý Tự Trọng, nằm cạnh trường Trần Đại Nghĩa, đi xuôi Đồng Khởi, rẽ trái độ vài chục mét là tới). Hubert Van Es chụp bức ảnh này từ ban công office của mình trên tòa nhà khách sạn Peninsula Hotel.

Cái máy bay Huey nhỏ trong tấm hình nổi tiếng này cũng không phải là trực thăng của hải quân Mỹ, mà là của Air America, một hãng hàng không tư nhân do CIA bí mật sở hữu.

Chỉ trong riêng hai ngày 29 và 30 tháng 4 năm 1975 đã có 7,014 người được đưa ra tàu của hải quân Mỹ bằng máy bay, trong đó Air America được ghi nhận thành tích không vận khoảng hơn 1000 (có tài liệu nói tới 5,595 ) người ra tàu của hải quân Mỹ, hoặc tới các điểm trung chuyển (tòa đại sứ, cơ sở của DAO ở sân bay Tan Sơn Nhất, Cam Ranh). Máy bay của hải quân Hoa Kỳ chủ yếu bay từ sân tennis của tòa đại sứ hoặc từ Tân Sơn Nhất, Cam Ranh ra tàu quân sự ngoài biển.

Các chuyến giải cứu của Air America tromh những ngày cuối cùng của Sài Gòn trước khi sụp đổ khá ngoạn mục. Các cú hạ cánh lên nóc nhà trong thành phố (Sài Gòn và Cần Thơ) đều là do Air America dùng trực thăng thực hiện. Các phi công của Air America cũng sử dụng máy bay vận tải để di tản người từ căn cứ lớn nhất của họ ở Việt Nam là Đà Nẵng ra Cam Ranh.

Trong số những người di tản bằng trực thăng từ nóc tòa nhà Pittman có Trần Văn Đôn và Trần Kim Tuyến.

Đây là lần thứ hai Air America tham gia không vận ở Việt Nam. Năm 1954 họ tham gia cầu hàng không lớn nhất thế giới ở thời điểm ấy, chuyển được khoảng 20 ngàn người di cư từ miền bắc vào nam. Trong các chuyến bay ngược từ Nam ra Bắc họ chở biệt kích, điện đài, súng và thuốc nổ để phục vụ các chiến dịch phá hoại miền bắc sau 1954. Các chiến dịch này đều liên quan đến Landale và Conein. Conein lúc này sử dụng vỏ bọc MAAG và có văn phòng ở Hà Nội, chi nhánh ở Hải Phòng. Nhiệm vụ bề mặt của văn phòng này là giám sát di cư ở đầu miền bắc. Ở Hải Phòng vũ khí được chôn ở nghĩa trang thông qua các đám ma giả. Ở đồng bằng bắc bộ, vũ khí thuốc nổ và điện đài được chôn dọc theo sông Hồng, mãi đến năm 1964 miền Bắc mới tìm được vài  kho vũ khí bí mật này. Điệp viên gửi ra miền bắc bằng máy bay của Air America sau đều sợ quá nên lại… lên tàu di cư vào Nam cùng những người lính Pháp cuối cùng. Các người nhái được đào tạo và thả từ biển vào hoặc biệt kích nhảy dù sau 1954 đều bị bắt và giam đến 1975. Người làm thất bại các chiến dịch phá hoại hậu phương này được cho là Phạm Xuân Ẩn và các bạn của ông. Đọc tiếp

Tiệm mì, Ngã tư, Sài Gòn, Biển Đông

(Copy một loạt từ FB về đây).

1. Hoa mộng

Hôm nay lần đầu tiên trong đời bước chân vào McDonald. Lại là McDonald ở Sài Gòn. Nhạc Mỹ bình dân, quán đông đúc ồn ào vui vẻ. Có những người trung niên quần áo xộc xệch vụng về bưng khay thức ăn tìm chỗ ngồi. Nhiều gia đình đi cả nhà, dáng vẻ bình dân, tự tin gửi xe vào quán. Có cả người già, đến ăn chắc để có chút không khí, giúp nhớ nhung con cháu đi định cư Hoa Kỳ kinh tế khó khăn mấy năm nay không dám về.

McDonald đến Việt Nam hơi muộn, nhưng giấc mơ xuất cảnh định cư mấy chục năm nay dường như vẫn ở nguyên đấy, trong những người lao động bình thường và những người trung lưu ủ mưu tích tiền để gửi con đi du học.

Tuần rồi báo chí đưa tin bác Cả đi thăm nước hồi trước là Liên Xô. Nhìn ảnh các bác già khụ mà tung tăng như trẻ nhỏ trong clip, lại nhớ đến những sinh viên Hà Nội thế hệ 5x, 6x, gày gò, xộc xệch, ngày ngày vác sách đến khoa mác-lê cắm mặt vào học. Bụng đói, đầu xanh, quần tích kê hai mông thật to, vừa nuốt chửng mác lê vừa mơ mộng một ngày được đến quê hương cách mạng tháng mười. Trong giấc mơ đẹp đẽ ấy có áo khoác dạ, mũ nồi bằng nỉ đen, đi trong tuyết, và biết đâu may mắn nhìn thấy tổng bí thư hay chủ tịch xô viết tối cao, đứng từ xa vẫy vẫy.

Giấc mơ rồi cũng đến với bác, nhưng có lẽ hơi muộn. Quê hương cách mạng vẫn còn, mà thành trì cách mạng đã đi về nơi chín suối. Trong áo khoác dạ và mũ nồi của thập kỷ 70 thế kỷ trước, những lúc no lòng trong khách sạn ấm cúng, không biết bác cả có trỗi dậy ham muốn nhao ra cửa hàng bách hóa gần nhất xếp hàng, biết đâu mua được nồi áp suất, bàn là. Và biết đâu cả thau nhôm to đùng để mang về rửa mặt.

2. Bức tường Berlin

Người ta vẫn cho rằng thời kỳ đỉnh cao của các học giả Vạn Hạnh trước 1975 cũng là thời kỳ các trào lưu tư tưởng mới mẻ nhất của Châu Âu được du nhập vào Sài Gòn (thủ đô Việt Nam Cộng Hòa) nhanh nhất.

Nhưng chắc không nhanh bằng sự du nhập làn sóng Cải Tổ, Đổi Mới Tư Duy và cả Sám Hối nữa từ Liên Xô và Đông Âu về Hà Nội (thủ đô Việt Nam).

Nhanh và còn rộng hơn. Đâu cũng nói về đổi mới tư duy, cải tổ.Ông bạn hàng xóm tên Tùng của tôi, lúc đó bọn tôi còn học cấp 2, còn bảo: “bọn BBC nó gọi là đổi mới suy tư mày ạ”.

Trước khi tường Béc Lanh (ở HN lúc đó nhiều người còn gọi thế) đổ, áo lông Đức rất là thời thượng. Sau đó thời thượng phải là (đồng) Đê Mác.

Bức tường Berlin sụp đổ là một sự kiện quá lớn lao và mới mẻ so với nhận thức, hiểu biết và tầm vóc của lãnh đạo Việt Nam lúc đó. Tôi đoán vậy. Nên các vị này thay vì làm vua thì phải tuân theo cái thuận của đất trời, của lẽ tự nhiên, mà hùa theo Đông Âu mà làm đổi mới, thì các vị làm ngược lại. Nói theo ngôn ngữ bây giờ thì lãnh đạo đứng trước cơ hội lịch sử ấy, lại không đủ tâm và đủ tầm, nên đã kệ mẹ nó chuyển biến lịch sử, đồng lòng đóng sập cửa lại. Hơn thế, còn quay đầu chui vào háng kẻ thù cũ mà họ coi: vừa là đồng chí vừa là anh em. Lãng tử hồi đầu chính ra phải là mấy vị lãnh đạo thời kỳ này mới đúng.

Đánh Mỹ, đánh Pháp, đánh Nhật thì được, mà làm bạn với họ thì không dám. Thế có hài không. Sau mấy chục năm, giờ rõ ràng các cựu thù Nhật, Đài Loan, Hàn, Mỹ, Pháp đều là các nước đối tác tốt nhất của Việt Nam. Thế mà vẫn chưa dám làm bạn.

Trong khi đó bức tường Berlin sụp đã được 25 năm. Cơ hội lớn nhất của Việt Nam sau Chiến Tranh đã mất. Thế giới gọi là ngày bức tường sụp, còn Việt Nam gọi là ngày Chị Dậu.

Chẳng qua chỉ tại chữ hèn
Tiền đồ chị Dậu mãi đen thế này.

***

Go West

Bốn năm sau khi bức tường Berlin sụp đổ, bài hát Go West của nhóm Pet Shop Boys (cover) lên hạng nhất ở Đức. Go West cũng làm nên một cơn sốt nho nhỏ ở Hà Nội nhờ danh tiếng của Pet Shop Boys ở thành phố này suốt nhiều năm với hai bài hát rất được ưa thích là It’s a sin và Rent.

Video clip của bài hát này, lúc đó ở VN chưa có MTV, đi về HN từ Đức thông qua đường băng video. Hình ảnh thần tự do hát backvocal và Lê Nin chỉ tay đi về thiên đường phương tây trong clip này thực sự gây ấn tượng.

Hình ảnh những thanh niên đồng phục cầm cờ đỏ leo bậc thang đến thiên đường, một diễu nhại Odessa Steps sequence nổi tiếng trong bộ phim tuyên truyền hạng nhất của nhà nước Xô Viết là Chiến hạm Potemkin, cũng rất ấn tượng. Hồi đó computer graphic là cái gì đó rất hiện đại. Clip này sau còn được đề cử grammy award cho hạng mục music video.

Lời bài hát khá dễ chịu:

“There where the air is free
we’ll be (We’ll be) what we want to be
Now if we make a stand
we’ll find (We’ll find) our promised land

(I know that) There are many ways
(To live there) In the sun or shade
(Together) We will find a place
(To settle) Where there’s so much space
(Without rush) And the pace back East
(The hustling) Rustling just to feed
(I know I’m) Ready to leave too
(So that’s what) We are gonna do”

3. Tính từ

Cấp ba, tôi học trong ký túc xá Mễ Trì của Đại học tổng hợp Hà Nội.

Đó là những năm cuối cùng của bao cấp và năm đầu tiên của cái mà về sau nay được gọi đổi mới.

Ký túc xá rất nghèo nàn, lạc hậu và bẩn thỉu. Bẩn nhất là nhà vệ sinh công cộng ở đầu hành lang mỗi tầng.

Các anh chị sinh viên thì vô tư, hay có các cuộc giao lưu sinh viên trường nọ với trường kia. Sinh viên đại học văn hóa qua chơi thì rất hay nói bậy.

Hồi đó có câu: “Nhà vệ sinh là nơi mất vệ sinh nhất, còn trường văn hóa là thiếu văn hóa nhất”.

Nay thấy báo chí nói người đứng đầu thanh tra chính phủ về hưu xây nhà ở quê to vật, người đứng đầu nội chính bắt tham nhũng lại có tiền đi chữa bệnh tận Hoa Kỳ, bất chợt nghĩ đến cái câu “nhà vệ sinh là nơi mất vệ sinh nhất”. Một câu lẽ ra chỉ đúng ở thời kỳ bao cấp, xã hội đóng cửa, sống bầy đàn với nhau.

Lại nhớ hồi còn bé hơn, còn học cấp hai, sống ở một khu tập thể. Trong khu đấy các hàng xóm là cán bộ nhà nước, rất là nghèo, đi xe đạp, xem TV đen trắng ở phòng công cộng của cơ quan. Nhưng họ rất trẻ trung và tếu táo. Họ hay chế giễu chính phủ là một loại triều đình, quan chức là hoàng tộc. Đứng đầu bộ giáo dục là Tôn Thất Học, bộ y tế là Tôn Thất Đức, bộ tài chính là Tôn Thất Thu, bộ nông nghiệp là Tôn Thất Bát, bộ lao động là Tôn Thất Nghiệp.

Nhìn vào các vấn đề y tế, kinh tế, giáo dục … bây giờ, lại nhớ đến các Tôn Thất đầy giễu cợt hồi xa xưa ấy.

Người ta ca ngợi thành tựu của cái gọi là đổi mới quá nhiều rồi. Tóm lại, cái việc undo những gì mà nhà nước làm sai, quay lại làm theo cách thế giới người ta đã làm từ lâu, thì được gọi là đổi mới, cứu nước cứu dân.

Nhưng chả có ai rút ra sai lầm của đổi mới.

Đọc tiếp

Từ chuyện Trại trở về chuyện Hồng Bàng

Trong chỉ thị của Ban Bí Thư do Trường-chinh ký ngày 5 tháng 12 năm 1953 về việc giảm tô vùng “dân tộc thiểu số ở lẫn với người Kinh” có nhắc đến người Trại.

“Ngoài người Kinh, ở các xã trên đây còn có các dân tộc Nùng, Thổ, Trại, Mán, Hoa kiều, có xã có một số đồng bào Thái Sơn La tản cư đến. Giữa người Kinh và dân tộc thiểu số và giữa các dân tộc thiểu số với nhau, hoặc nhiều hoặc ít, đều có xích mích và mâu thuẫn”. Các xã nói đến ở đây là 40 xã ở Thái Nguyên và Bắc Giang.

Đọc giật mình. Vì người Trại (Thanh Nghệ) sao lại ở vùng này. Sau mới hiểu ra người Trại ở đây là chỉ người Sán Dìu (Sơn Dao Nhân), một nhóm thiểu số thuộc nhóm Hoa (nói và viết tiếng Hoa). Người Sán Dìu còn được gọi là người Trại hay người Trại đất. Có thể là vì họ ở không ở nhà sàn mà ở nhà (vách) đất mái tranh, trồng lúa và ăn cơm ăn cháo.

Trong Đại nam quốc sử diễn ca (tên đã thấy tác phẩm thuộc thời nhà Nguyễn) có câu sau nói về thi cử thời nhà Trần:

“Kẻ kinh, người trại cũng là tài danh

Lại thi thái-học chư-sinh,

Lại thi tam-giáo chia rành ba khoa”.

Người Trại ở đây chỉ dân Thanh Nghệ. Đọc tiếp

Chuyện thờ cúng

Gần đây mới đọc một bài của một bác đi tây cũng lâu, ở Châu Âu, dè bỉu việc thờ ông địa ở các cửa hàng của người Á Châu. Bỏ qua chuyện bỉ bai tín ngưỡng (rất là không tốt) thì việc ở ta có thời phá đền chùa miếu mạo, phá cả đàn Nam Giao, cũng xuất phát từ những não trạng vô thần, phủi cả tín ngưỡng dân gian như thờ cúng tổ tiên, thờ thổ công thổ địa (dù ngô nghê nhưng lương thiện, không mê tín, không dị đoan). Vô thần và triệt tiêu tín ngưỡng (của người khác) là mặt bên kia của thái độ độc tôn tư tưởng, ý thức hệ (của mình). Cho nên phái rất tránh các bác có suy nghĩ bài bác tín ngưỡng.

Nhân tiện tóm tắt mấy cái dưới đây để mọi người đỡ nhầm lẫn. Đây cũng chỉ là sơ lược, thực tế thì thờ cúng sẽ phức tạp hơn:

a)      Chùa thờ Phật Đọc tiếp

Những thứ mà họ phang

Nói chuyện với các dịch giả chín chắn, thường khi nhắc đến cuốn này dịch sai cuốn kia dịch sai, họ thường bảo: sai thì có gì, chuyện bình thường.

Nói thế cũng đúng. Vì có làm (dịch) thì phải có sai. Bác sĩ, làm việc trên tính mạng con người, nhiều ông giỏi vãi chầy ra còn khám sai, mổ sai . Thế nên mới có lời khuyên là bị bệnh nặng thì phải khám mấy chỗ khác nhau. Còn mổ xẻ thì có cả một ca mổ hỗ trợ cái ông cầm dao. Tất cả chỉ là để giảm thiểu (tối đa) sai sót.

Thế nên dịch dọt mới có biên tập. Biên tập giỏi và cứng tay, dịch lại bản dịch của dịch giả đến cả nửa cuốn là bình thường hehehe.

Thế nhưng, ở VN, dịch giả không biết vì nguyên cớ gì thì nổi cứ như pop star, cứ như học giả, còn biên tập viên thì cứ lọ mọ, cứ …hèn hèn. Dịch giả ngồi lên đầu biên tập là bình thường. Dịch giả dịch một cuốn, còn biên tập viên thì cùng lúc ôm mấy cuốn. Thấy sai mà sửa cho đúng đã ong cả não lên, lại gặp phải dịch giả ngôi sao suốt ngày cự nự: không được sửa chỗ này, không được sửa chỗ kia. Cãi nhau mất thời gian, cho nên thôi kệ mẹ. Sai cũng kệ mẹ.

Đâm ra biên tập viên cứ yếu dần, rồi lương biên tập viên cũng bèo, việc thì ngày càng nhiều. Dần dà, đâm ra cứ làm quấy quá cho xong.
Đọc tiếp

Dân Vũ

Nhiều người thắc mắc là tại sao dân Việt lại có dân ca mà không có dân vũ.

Hay nói cách khác, điệu múa đặc trưng (nếu có) của người Việt là điệu múa nào?

Có thể một ngàn năm bắc thuộc đã làm xói mòn một điệu múa, lẽ ra đã trở thành dân vũ của người Việt, ít nhất là dân vũ của người Việt cổ.

Đọc tiếp

Sống và Yêu, Like và Unlike

Sống là lọc bớt tà tâm
Yêu là giữ chút tà dâm trong người

*

Sống là đá bóng với đời
Yêu là chơi bóng hai người với nhau

*

Sống là phải chịu đắng lòng
Yêu là phải hiểu cháo lòng của nhau

*

Sống là một cuộc túc cầu
Yêu là một cú cầu âu thành bàn

*

Sống là đôi chút mơ màng

Yêu là đôi chút thở than một mình

*

Sống là cục tác lá chanh

Yêu là ủn ỉn đưa hành cho nhau

*

Sống là đôi lúc lan man

Yêu là đôi lúc lang thang một mình

*

Sống là một sự bắt đầu

Yêu là một sự từ lâu đã thành

*

Sống là có phút để dành

Yêu là có phút tanh bành cả ra

* Đọc tiếp

Di sản ngôn ngữ của quân đội Tây Sơn

Nhã Nam và Tri Thức vừa tái bản cuốn Lịch Sử Nội Chiến Việt Nam của Tạ Chí Đại Trường. So với bản đầu tiên (1973) và bản thứ hai (NXB Công An) thì lần tái bản này có thêm một số bài viết mới (sau năm 2000) của Tạ Chí Đại Trường.

Đây là một cuốn sách rất nên mua, vì nội dung và cách nhìn thú vị, cực kỳ độc đáo của tác giả. Chứ không phải vì, nói như các bố hợm chữ với hợm sách, rằng đây là cuốn sách quan trọng của một tác giả quan trọng hehe.

Hôm qua nằm đọc lại cuốn này. Mới nhớ ra hai ý đã định triển khai từ lâu, mà cứ lười khai triển.

Một là cách người miền nam sử dụng từ cha hoặc cha nội làm đại từ chỉ ngôi lâm thời (ngôi thứ hai và thứ ba). Kiểu: “Thôi uống đi, xạo quá cha nội” cho ngôi hai; hoặc “Thằng cha/Cha nội/Chả đó thật là lựu đạn” cho ngôi ba. Đây là di sản “tiếng nôm nói” của quan quân Tây Sơn đời đầu (nòng cốt là Chàm, quân cướp biển người Tàu và một ít Khmer, Bahnar); quân lính và tướng của Tây Sơn sau này (sau 1792) đào ngũ và đi theo Nguyễn Ánh ở chính quyền Gia Định. Đọc tiếp

Thọ Xương là Thọ Xương nào?

Đi trên phố Phủ Doãn, nếu để ý sẽ thấy một ngõ khá to nằm giữa Ấu Triệu, Ngõ Huyện và xa hơn một chút là phố Chân Cầm.

Nói Chân Cầm chắc nhiều người sẽ nhớ đến hàng miến lươn và đặc biệt là bia Sửu, nay đã chuyển địa điểm. Ngõ Huyện thì hồi trước là karaoke, nay là cà phê, đầu ngõ phía Lý Quốc Sư là hàng cháo sườn buổi chiều rất là đông khách.

Còn Ấu Triệu thì quá nổi tiếng nhờ …Nhà Thờ và các quán cà phê như La Palace và các hàng trà chanh chém gió góc Lý Quốc Sư.

Nhưng cái ngõ kia thì ít người để ý , vì nó chẳng có gì đặc biệt, ngoài cái tên: “Ngõ Thọ Xương”. Đọc tiếp