Anh Gau Pham:

Nhiều người cứ nhắc đến cái căn hộ anh Châu được tặng với ngân sách chính phủ VN chi cho Viện Cao cấp về Toán như những cái bả danh lợi anh Châu chót ăn phải của chính quyền. Thành thật mà nghĩ cho kỹ thì giáo sư Châu chưa có lý do gì để phải ra mặt đối địch lại với chính quyền và giáo sư hoàn toàn có thể hợp tác với những khía cạnh nhân văn của nó để làm tăng mức độ nhân văn của toàn hệ thống lên. Bất đồng với cung cách chính quyền xử lý các quan hệ với Trung Quốc không nên làm người ta thờ ơ với các nỗ lực xóa đói giảm nghèo mà chính quyền làm. Cách GS Châu làm càng ngày mình càng thấy có lý vì đằng sau cách đó có những lý luận tương tự như chính sách Ánh Dương của Hàn Quốc khi trước thực hành với Bắc Hàn. Mình nghĩ nếu người ta chỉ để ý đến căn hộ với ngân sách cho Viện Toán thì cũng giống như chỉ nhìn thấy hai bao cao su mà không nhìn thấy Cù Huy Hà Vũ vậy.

Tuấn Trường:

Em nghĩ có nhiều người có thể “thức” rộng nhưng “tri” quá hẹp, nên họ chỉ nhìn nhận được những mặt tiểu tiết, hạn hẹp, tầm thường thôi Anh Gau ạ. Ko nên lấy lòng quân tử đỗi đãi với dạ tiểu nhân, cũng ko nên nói lí với kẻ ngu, nói với những kẻ ấy chỉ mất lời thôi anh ạ. Em tin GS Châu nhân cách và sự sáng suốt của GS Châu trong từng hành động của mình, ko fải là người hám dánh hám lợi, mà những gì anh ấy làm chỉ muốn góp công sức của mình với sự phát triển của đất nước bằng tài năng, đó là suy nghĩ xuất phát từ lương tâm và trách nhiệm, chứ ko fải vì mục đích tư lợi vật chất hay danh vọng như lời võ đoán của những kẻ khác.

Osin Huy Duc:

‎Anh Gau Pham nói thế là không lắng nghe kỹ ý kiến của mọi người. Không ai phản đối việc GS Châu hợp tác với chính quyền. Vấn đề là, một nước nghèo như VN làm gì cũng phải tính thứ tự ưu tiên, đầu tư 631 tỷ cho viện toán trong khi tiền bạc đang cần hơn cho những đầu tư khác ở ngay chính trong lĩnh vực khoa học và giáo dục. Không nên nhắc chuyện cái nhà làm gì và tiền, thì nghe đâu Viện Toán chũng chỉ mới được giải ngân vài tỉ. Nhưng, khi GS vừa nhận giải Field, tôi viết trên FB, mong ông ở lại nơi mà ông có thể cống hiến nhiều nhất cho toán học. Trong thời đại ngày nay, những cống hiến có giá trị dù của ai và ở đâu cũng đều cần thiết cho người VN. Dù không làm ra, người Việt vẫn được hưởng lợi từ I phone của Steve Jobs và FB của Mark Zuckerberg. Thực ra, thành tựu của Ngô Bảo Châu hay Đặng Thái Sơn, đối với người VN, chỉ mới có giá trị ở mức độ tạo ra nguồn cảm hứng. Chính vì thế mà một tiếng nói của các anh ấy, không cẩn thận, nó có thể chuyển cảm hứng của công chúng đi theo một chiều hướng khác.

Ví dụ, thành công của Anh Gau Pham ở WB cũng rất làm cho chúng tôi ngưỡng mộ! Anh Gấu không nhất thiết phải về VN cạnh tranh với chị Phượng.

Anh Gau Pham

Tuấn Trường, mình cũng chưa đồng ý với bạn. Mình nghĩ là trong cuộc đua tranh để giành thêm tự do từ phía chính quyền, giới thức giả gặp phải nhiều sự kháng cự quyết liệt, và họ hy vọng giáo sư Châu với vị thế quốc tế của mình sẽ là một đồng minh tốt giúp tăng lực cho các nỗ lực của họ. Đối với họ bất kể sự hợp tác nào của giáo sư Châu với chính quyền đều đáng bị coi là làm hại các nỗ lực của họ. Cá nhân mình đánh giá cao nỗ lực của cả hai bên và mình nhìn nhận cả hai bên đều đang cùng chia sẻ một mục đích, chỉ có khác nhau về phương pháp do vị trí, vị thế, khả năng ảnh hưởng của hai bên khác nhau. Nếu phải chọn mình sẽ chọn đi theo cách anh Châu vì mình nhìn thấy bên cạnh những nỗ lực nhằm thay đổi hệ thống theo hướng lương thiện, tích cực, hợp tác hơn mà anh chia sẻ với nhóm các vị học giả thì cách của anh Châu còn đặt nền móng cho những phát triển cho một tương lai tươi sáng hơn. Về mặt phát triển bền vững mình nghĩ cách của anh Châu có lẽ có tác dụng hơn, cụ thể hơn. Bên cạnh đấy mình thực sự cảm phục sự dũng cảm của các vị học giả, những người ngồi giữa Hà Nội dám nói và làm, là việc bản thân mình không làm được. Mình nghĩ các quý vị đấy không nên nhìn cách Châu làm như phủ định nỗ lực của họ giống như ai đó nói là phát biểu của Châu làm tăng sức cho các vị học giả trùm chăn. Nói gì cũng phải có lý. Việc ai người đấy vẫn cứ phải làm, trăm hoa đua nở, người nhỏ làm việc nhỏ tùy theo sức của mình, sao phải tranh cãi bắt bẻ nhau? Nếu mà anh Châu chỉ tay phê phán từng người thì hẵng phản đối, đằng này lại đi suy ra từ những thứ người ta không nói và như thế gây ra sự chia rẽ thật từ những hiểu biết sai, tưởng tượng.

Theo em, bác Osin, vấn đề thực chất ở đây không phải việc 600 tỷ bạc là nhiều hay ít, mà là chúng ta đang đánh hội đồng Châu. Khoa học cơ bản của Việt Nam đang be bét trước đây người ta tưởng là do đầu vào kém nhưng thực ra lý do chính đúng như giáo sư nói là do trước đây thiếu đầu ra. Bây giờ đầu ra là rất tốt thì đầu vào lại bị bỏ bê lâu quá. Như thế chăm sóc vào đầu vào theo cách giống như cung cách giáo dục của các đại học phương Tây để sinh viên và nhà nghiên cứu làm quen với môi trường đó giúp sự chuyển đổi trở nên dễ dàng hơn khi họ nước ngoài là làm đúng cách chứ.

Trần Trọng Thành

Từ bé NBC đã được “nâng như nâng trứng, hứng như hứng hoa”, được sống trong môi trường tương đối lý tưởng, gần như ít phải lo về quan hệ xã hội. Được các thầy cô chú ý, bồi dưỡng, gia đình cũng không bị khó khăn về kinh tế. Việc cạnh tranh của NBC chủ yếu là trong lĩnh vực Toán, không phải các lĩnh vực khác.

NBC cũng chưa bao giờ quyết định số tiền đầu tư đến 1M, bây giờ được giao trên 30M. Tôi thấy cũng đáng lo các bác ạ.

Những giá trị về danh vọng, vinh quang mà GS NBC đem lại chúng ta đều biết, những giá trị về cảm hứng cũng rất cao (chúng tôi đã quay sang nhau, bắt tay, cười vui, tung hô khi biết tin chính thức GS NBC được nhận giải Field). Cũng vì lý do đó, tôi đang lo, nhiều người sẽ thất vọng khi GS NBC đang đem sở đoản của mình ra để … làm gì không rõ nữa.

Anh Gau Pham

Em nghỉ ở WB/IMF rồi anh Osin nhé. Nhưng bao giờ anh qua DC em vẫn mời anh vào ăn trưa trong hai chỗ đó được. Kính anh.

Osin Huy Duc

‎Anh Gau Pham, làm gì có thể có cái gọi là “khoa học cơ bản” trên một nền giáo dục không có căn bản. Cách làm của GS Châu lại là đào tạo gà nòi hoặc tạo ra vài công trình gây tiếng vang trong khi điều chúng ta cần là thay đổi hệ thống giáo dục đại học để tự thân nó có thể đẻ ra hàng chục cái viện như thế mà phi nhà nước.

Trần Trọng Thành

Khoa học cơ bản & khoa học ứng dụng của chúng ta chưa phát triển được, không phải là cần Nhà nước đầu tư bao nhiêu tiền, mà chủ yếu là do tác quyền không được bảo vệ tốt. Cứ lấy các ví dụ về sách lậu ra là đủ để thấy không ai muốn đầu tư làm cái gì đó thật hay, thật sâu.

Sẽ không ai đầu tư cho khoa học, khi mà mình chưa làm thì đã bị copy Anh Gau Pham à.

Anh Gau Pham:

Câu hỏi của anh Osin là câu hỏi tu từ nhé, nếu không thì sự khác biệt thuần túy chỉ là semantics. Gọi nó là một nền giáo dục không có căn bản cũng được, mà bảo nó là một nền giáo dục có căn bản cũng được, chỉ là sự lựa chọn cá nhân thôi. Nếu mà lựa chọn coi nó như nền giáo dục dở hơi không có căn bản thì những sản phẩm của nó như anh, như em, như tất cả các bạn ở đây, các vị học giả thì đều đang làm những việc giả vờ hết. Giật đổ được nó mà xây lại từ đầu được thì thích quá nhưng mà ai xây và xây bằng gì? Thôi thì lành làm gáo vỡ làm muôi mình lôi vài thằng lên trước rồi những thằng đấy lôi những thằng khác lên như một cái pyramid scheme vậy chứ lật đổ nó thì đến bao giờ? Những cái vấn đề bức xúc của xã hội mà anh nhắc đến em nghĩ là có gốc văn hóa và truyền thống chứ không đơn thuần là lỗi của nhà cầm quyền. Người ta có thể thay đổi cấu trúc thượng tầng mà phải đầu hàng văn hóa và truyền thống, ví như các cộng đồng Việt ở Mỹ này hoàn toàn không được Đảng lãnh đạo nhưng có đủ các trò úp chụp, dọa nạt, lấn lướt, áp đặt, ra tối hậu thư, hạ bệ y như ta thấy ở bên nhà. Cách làm của giáo sư Châu em thấy thinh thích còn ở chỗ như là mình đang bắt cả dây vào để lôi kéo cả nền văn hóa sang gần gũi với văn minh phương Tây hơn, từ từ thay máu cho nền văn hóa bản địa cũ kỹ, không hiệu quả. Em đề nghị anh Osin bênh vực Châu hơn vì em nghĩ sẽ rất sớm thôi người ta sẽ nhìn thấy những thành quả thực chất của cách tiếp cận của Châu và lúc đó mình không muốn bị coi là người đi ngược lại những gì là tiến bộ.

Bác Trần Trọng Thành, cách lập luận của bác thực sự là không đóng góp gì cho thảo luận. Chưa từng quản lý khoản tiền nào quá 1 triệu giờ đi quản lý 30 triệu thì có gì đáng lo? Bác cho xin ví dụ những ai mới đẻ ra đã quản lý 30 triệu mình xem? Thêm nữa tác quyền là cái gì mà quan trọng thế? Phương Tây đến được chỗ này cũng phải qua một quá trình thử sai liên tục về tác quyền. Ngoài ra nếu bác coi copy là nguyên nhân làm hại khoa học thì bác thử copy lại thành quả của giáo sư Châu đi mình xem bác có làm được không? Bác là trí thức mà lập luận thế này sau này bác lãnh đạo xã hội thì là bỏ mẹ mình đấy.

Trần Trọng Thành:

‎Gau à, không biết bơi mà xuống nước thì cũng gay đấy, khi tranh luận face2face với NBC tôi nhận ra điều đó. Và tôi lo về sự lãng phí tiền bạc trong đó. NBC định lập quỹ khuyến học và không có khái niệm gì về quản lý quỹ, mặc dù quỹ đó có nhiều Cty, cá nhân muốn góp vào nhưng đã lập được đâu?

Nghĩ ra cái gì mà bị copy ngay thì có muốn nghiên cứu không?

Anh Gau Pham:

Bác Trần Trọng Thành, thành thật là lập luận của bác không có tính thuyết phục nên việc bác tranh luận mặt đối mặt với NBC hay không cũng chỉ thế thôi. Theo bác thì Châu nên có một quá khứ xuất thân như thế nào để lập được quỹ khuyến học thành công nhất? Bác Châu cần mẹ gì phải hiểu về quản lý quỹ, như cựu Tổng thống Clinton làm nhân viên quản lý quỹ ngày nào? Mà bác đừng có nhầm lẫn quỹ là fund với quỹ là foundation nhé – hai cái đấy đòi hỏi cái kỹ năng khác nhau không lẫn lộn được. Còn cái câu hỏi của bác về tác quyền mình nghĩ chẳng có relevance gì ở đây, thành thật xin bác bỏ nó đi cho.

Trần Trọng Thành:

‎1. Bill Cliton không phải là chuyên gia, ông là leader, ông đã rất biết cách dùng người. NBC là một chuyên gia trong một lĩnh vực rất hẹp. Trước khi lâp quỹ khuyến học, NBC đã không tham khảo ý kiến chuyên gia, nên buổi ra mắt biến thành buổi để NBC update thêm về khái niệm “công ty quản lý quỹ”, không phải chỉ bố GS NBC đứng ra quản lý là OK.

2. Vấn đề bản quyền liên quan đến sự phát triển của khoa học (cơ bản & ứng dụng), điều mà GS Châu muốn phát triển. Tôi không nghĩ là không có liên quan.

3. Tôi e rằng có chuyện tương tự như “nhà thơ làm kinh tế” hay “bác sỹ sản khoa đi chữa mắt” ở đây.

Anh  Gau Pham:

Hôm nay nhân ngày đầu năm mới, lại đang ở nhà anh Osin nên mình phải gọi nhiều bạn là bác này bác kia cho lịch sự nhưng mà mệt quá.

Hôm nay mới ngày đầu năm mới mà chỉ vì chú Khôi thích trích dẫn hồng tím leng keng mà mình và Noam Chomsky suýt nữa tẩn nhau. Noam nhắn Khôi là nhân ngày đầu năm mới bác đừng xuyên tạc lời tôi thế. Noam cũng lịch sự như mình, ngày đầu năm mới để tránh xui quyết không gọi là là thằng.

Mình đề nghị các bác bên phe bọ Lập thế này.

1. Chấp nhận đi là tiếng Việt nghèo nàn chỉ có một từ “trí thức”. Giờ các quý vị muốn độc quyền khái niệm này để chỉ người trí thức VIẾT HOA, DẤN THÂN, PHẢN BIỆN, CÃI LẠI CHÍNH QUYỀN, CÓ LÒNG VỚI SỰ ĐAU KHỔ CỦA NGƯỜI KHÁC. Tôi đồng ý dấn thân, phản biện, cãi lại chính quyền, có lòng với sự đau khổ của người khác đều là tốt cả nhưng chỉ không đồng ý với việc các quý vị đòi người ta cứ phải thế mới được coi là người trí thức. Giải pháp cho quý vị là cách người ta đã làm lâu nay là thêm tính từ vào để phân biệt các loại trí thức: trí thức trùm chăn, trí thức xa lông, trí thức lưu manh, trí thức tiến bộ, trí thức viết HOA, viết thường. Không ai cấm các vị làm thế cả.

2. Chú Khôi viết bài đăng trong blog bọ Lập lần sau nên bỏ cái khoe mình là cháu bác Nhanh đi. Hay là cháu bác Noam Chomsky cũng thế. Noam Chomsky viết về trách nhiệm của người trí thức chứ không phải đang cố tìm một định nghĩa cứng nhắc về người trí thức. Chomsky nhắn Khôi đừng có call his name in vain. Bài viết không có lý lẽ nên chỉ còn sót lại những câu thống thiết chẳng có ý nghĩa gì. Nên chăng rút kinh nghiệm đi.

3. Vấn đề người trí thức liệu có phải đóng vai phản diện hay không nghe chừng đã xuôi chúng ta nên hỏi thêm thế nào là phản biện? Nhiều người ở đây cứ đòi phải đối kháng, phản kháng, kích động, phê bình thẳng tay. Đề nghị các quý vị coi phản biện khác với phản kháng. Cứ có ý kiến khác là phản biện dù sự độc lập tương đối đến đâu. Không cứ nhất thiết phải độc lập hoàn toàn với đối tượng bị phê bình mới là phản biện.

4. Trong suy nghĩ non nớt của tôi, rồi thì một ngày khi Đảng ta không còn lãnh đạo xã hội nữa thì cũng vẫn còn các anh các chú các bác các bạn và tôi đây ngồi lại đây thảo luận các vấn đề xã hội và lúc đó phải nói mặc dù đã được trả lại tự do tư tưởng nhiều thằng vẫn còn nói ngu bỏ mẹ. Quý vị hình dung ra vai trò người phản biện trong xã hội lúc đó nó ra làm sao. Thử nghĩ lúc đó Bọ Lập làm bộ trưởng Văn hóa mà tôi với bọ Lập bất đồng về định nghĩa người trí thức dấn thân thì liệu bọ Lập có nói tử tế với tôi như hôm nay nói về Khôi hay không? Chắc chắn là không rồi. Cái đó là cái tôi định nói về cái nếp văn hóa của ta – mình đi phản biện thằng khác thì được mà thằng khác phản biện mình thì chỉ là thằng nói láo thôi.

5. Theo ý tôi chỉ có một loại phản biện đáng nể là bọn phản biện không theo một phe phái nào cả, tức là những cá nhân phản biện không kiêng nể ai, chửi trái, chửi phải, chửi tất, miễn là chửi đúng. Dạo này nhìn thấy các cụ phản biện đã thành ra một phe và nhiều vị đã bắt đầu lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau.

Tôi mặc dù yêu quý kính trọng các quý vị rất nhiều nhưng tuyệt đối không thể chấp nhận lối ăn nói ba vạ lấy được áp đặt cả vú lấp miệng em nói bất chấp lý lẽ. Đề nghị các quý vị tự suy nghĩ, kiểm điểm để lần sau khỏi tham gia vào những vụ đổ vạ tập thể thế này mất hết điểm với người trẻ chúng tôi.

Nhờ đó mà bác Trương Thái Du đã nhảy vào comment. Đưa ra giả thuyết Âu Lạc phải là Đất Nước. Tôi đã phản đối kịch liệt (ở phần comment) nhưng bác ấy vẫn bảo vệ ghê lắm, chắc giả thuyết này là bác ấy nghĩ ra nên bác ấy mới đặt vào đấy một niềm tin sắt đá như vậy. Từ việc phải đi chứng minh Âu Lạc không phải Đất Nước, tôi tự hỏi, chữ Nước và Đất Nước xuất hiện từ thời kỳ nào. Dưới đây là đáp án:

Thực ra, Đất-Nước (từ ghép) và Nước là một khái niệm địa lý và chính trị cực kỳ mới mẻ, xuất hiện khoảng đầu thế kỷ thứ 10, sau khoảng một ngàn năm bị giặc Tàu đô hộ. (Tức là sau khi chữ Âu và chữ Lạc xuất hiện rất lâu).

Một nghìn năm đô hộ là rất dài, đủ nô dịch cả một dân tộc, đủ để một dân tộc quên đi gốc gác của mình. Không tin nhìn vào Bắc Hàn mấy chục năm vừa qua thì biết. Thế nhưng dân tộc sống ở cái vùng đất, mà cuối cùng được gọi là An Nam Đô Hộ Phủ, không nguôi ý chí li khai và rồi giành được tự chủ và đi đến độc lập.

Những chính trị gia ly khai đầu tiên, cha con Khúc Thừa Dụ  - Khúc Hạo cùng với chỉ huy quân đội của họ là Dương Đình Nghệ, đã xây dựng một thể chế tập quyền đầu tiên ở cho người Việt ở nước Việt ở đầu thế kỷ thứ 10. Cải cách hành chính, cải cách chính quyền của Khúc Hạo, kết hợp với chính sách ngoại giao với phương Bắc của Khúc Thừa Dụ là manh nha của một chính quyền độc lập dành cho dân bản xứ.

Để làm được việc này, họ cần các khái niệm địa lý chính trị hoàn toàn mới để “dân vận” người dân đứng về phe ly khai, chống lại triều đình phương Bắc vốn đã tỏa bóng thôn tính xuống cả ngàn năm (đến tận bây giờ vẫn có kẻ thần phục Bắc Kinh, nữa là hồi đấy).

Đối lập với các khái niệm Giang Sơn, Sơn Hà Xã Tắc vốn để chỉ đất của thiên tử phương bắc, Khúc Hạo và Dương Đình Nghệ đã nghĩ ra khái niệm Đất Nước. Để đối nghịch với Quốc Gia (chỉ/thuộc vua Tàu, triều đình tàu), Khúc Hạo và Dương Đình Nghệ đã nghĩ ra từ Nước Nhà. Từ đó chữ Quốc trong chữ Hán được dịch ra tiếng Việt cổ là Nước. Còn danh từ Nước Nam hoặc Nước Việt, có lẽ là các từ mới được phe ly khai dung để gọi vùng đất An Nam Đô Hộ. Cho đến khi hoàn toàn độc lập, Nước Việt có vị hoàng đế đầu tiên của riêng mình, thì mới thôi sử dụng cách gọi này và gọi tên nước là Đại Cồ Việt.

Dương Đình Nghệ quê Thanh Hóa. Cha con Khúc Thừa Dụ Khúc Hạo cũng có thể ở Thanh Hóa (có chỗ nói ở Hải Dương). Họ quá quen thuộc với người Mường Việt cổ ở vùng này. Và đương nhiên là họ biết sử thi Đẻ Đất Đẻ Nước (Te Tấc Te Đác), một sử thi kể về sự ra đời của thế giới (đất và nước từ vũ trụ hỗn mang) và các dân tộc. (Phát tích của sử thi này, được coi là ở Thanh Hóa, cũng là nơi sưu tầm được sử thi dài hàng ngàn câu này). Có lẽ đây chính là “triết thuyết” để  các nhà chính trị và tướng lĩnh li khai sử dụng để xây dựng các khái niệm Đất Nước và Nước Nhà.

Bởi Nước là từ chữ nước nên về sau chữ nôm đã ghi chữ Nước này với bộ thủy và biểu âm nhược (*).

Rồi quân Nam Hán xâm chiếm. Dương Đình Nghệ cầm quân. Đất Việt lúc đó loạn lạc, các phe phái đánh hau, một lần nữa Dương Đình Nghệ lại sử dụng các khái niệm chính trị mới mẻ là Đất-Nước, Nước- Nhà để kêu gọi đồng thuận. Các nha tướng của ông, thấm nhuần tư tưởng chính trị mới, sau này một người trở thành vua (Ngô Quyền), một người khác là Đinh Công Trứ thì sinh ra Đinh Bộ Lĩnh.

Ngô Quyền là vị vua giành độc lập (đầu tiên) sau 1000 năm bắc thuộc và mở ra thời kỳ độc lập lâu dài cho Việt Nam. Sau Ngô Quyền chính là Đinh Bộ Lĩnh. Ngô Quyền rời đô từ Đại La (vốn là cơ sở hành chính của Tàu) về Cổ Loa là có ý khôi phục lại chủ quyền của dân bản địa (dân Lạc) và đến thời Đinh Bộ Lĩnh, ông xưng đế (giải tán triệt để ảnh hưởng của hoàng đế Trung Hoa), đặt tên nước là Đại Cồ Việt (Cồ là tiếng Việt cổ, chỉ sự mạnh mẽ, xen vào giữa cái tên).

Sau thời Ngô Quyền xưng vương thì cũng là lúc chữ Nôm bắt đầu được hoàn chỉnh. Từ vựng hẳn không thể thiếu từ Nước của Nước Nhà.

Ngày nay, Nước đã trở thành một từ quan trọng, nó chỉ một quốc gia có chủ quyền (Nation), biến thể Nhà Nước là để chỉ một thể chế chính trị hiện đại (State), còn Đất Nước mang hàm ý thân thuộc hơn (Country).  Trong lúc ấy, từ nước vẫn tiếp tục mang nghĩa là nước (sông, suối, biển) như từ thủa hồng hoang đẻ đất đẻ nước.

Cám ơn các cụ Khúc Hạo và Dương Đình Nghệ, đã tạo ra không chỉ những từ mới, mà còn là cả khái niệm mới, đến tận bây giờ, sau hơn 1000 năm, vẫn còn ý nghĩa thời sự. Xin trả lại quyền thân nhân (tác quyền) hai chữ Đất-nước và Nước-nhà về cho các cụ.

Cám ơn cụ Gúc, đã giúp 5xu có thêm một phát kiến lịch sử hạng nặng cho năm 2012 hehehe.

***

Chiều nay qua Nhã Nam Thư Quán để tra nhờ chữ Nước trong các bộ từ điển: Dictionarium Anamitico Latinum (Taberd), Đại Nam Quấc Âm Tự Vị (Huỳnh Tịnh Paulus Của) , Bảng Tra Chữ Nôm (NXB Khoa học Xã hội HN 1976), và Từ Điển Chữ Nôm (Vũ Văn Kính và Nguyễn Quang Xỹ, TT Học Liệu Xuất Bản).

Thực ra tra từ điển để ghi vào entry này có tính chất dọa ma. Còn thì tán nhảm với chủ thư quán là chính.

Thư quán mở nhiều nhạc xuân. Có bài hát lời thế này:

Mẹ ơi sáng nay xuân về
Mẹ trông ra ngoài hiên nắng,
Mẹ mong đứa con xa nhà, rồi mùa xuân anh ấy sẽ về . 

Xem thêm cho vui:

Ngày giỗ tổ ở đâu ra?

Vua Hùng tên thật là gì?

Chữ Hùng (trong Hùng vương, Hùng điền) hay chữ Lạc (trong Lạc vương, Lạc điền, Lạc hầu, Lạc tướng) chữ nào có trước?

Chữ Lạc có trước, xuất hiện trong văn bản Giao Châu ngoại vực kí [交州外域記, Jiaozhou waiyu ji]. Cụ thể như sau:

交州外域記曰，交趾昔未有郡縣之時，土地有雒田，其田從潮水上下，民墾食其田，因名為雒民。設雒王雒侯主諸郡縣。縣多為雒將。雒將銅印青綬。

Giao châu ngoại vực kí viết: “Giao Chỉ tích vị hữu quận huyện chi thời, thổ địa hữu lạc điền, kì điền tòng triều thủy thượng hạ/thướng há, dân khẩn thực kì điền, nhân danh vi lạc dân. Thiết lạc vương lạc hầu chủ chư quận huyện. Huyện đa vi lạc tướng. Lạc tướng đồng ấn thanh viện.”

Giao châu ngoại vực kí nói rằng: ‘Jiaozhi/ Giao Chỉ thời xưa khi chưa có quận huyện, đất đai (thì) có ruộnglạc. Những ruộng này theo (sự) lên xuống của con nước, và người dân cày cấy lấy cái ăn [ở] ruộng đó vì thế được gọi là dân lạc. Đặt các ông hoàng lạc (lạc vương), các ông quanlạc (lạc hầu) cai quản ở các quận huyện. Nhiều huyện có tướng lạc (lạc tướng). Các tướng lạc có dấu đồng và dải xanh.’

Chữ Hùng có sau, xuất hiện trong Nam Việt Chí. Cụ thể như sau:

交趾之地頗爲膏腴，徙民居之，始知播植，厥土惟黑壤，厥氣惟雄，故今稱其田為雄田，其民為雄民，有君長亦曰雄王，有輔佐焉亦曰雄侯，分其地以為雄將。(出南越志)

Giao Chỉ chi địa phả vi cao du, tỉ dân cư chi, thủy tri bá thực, quyết thổ duy hắc nhưỡng, quyết khí duy hùng, cố kim xưng kì điền vi hùng điền, kì dân vi hùng dân, hữu quân trưởng diệc viết hùng vương, hữu phụ tá yên diệc viết hùng hầu, phân kì địa dĩ vi hùng tướng.

Vùng đất Jiaozhi/ Giao Chỉ tương đối màu mỡ. Di dân đến sống ở đó, mới bắt đầu biết gieo trồng. Đất ở đây rặt là đất phì nhiêu đen. Khí ở đây mạnh (hùng). Cho nên bây giờ gọi những ruộng ở đây là ruộng hùng, dân ở đây là dân hùng. Có người lãnh đạo tối cao (quân trưởng) cũng gọi là vua hùng (hùng vương). Có những người phụ tá ông ấy [tức ông vuahùng] thì cũng gọi là quan hùng (hùng hầu). Chia đất ở đây để cho các tướng hùng (hùng tướng).

Chi tiết, xin xem bài dịch cực hay “Có các vua “Lạc” hoặc có các vua “Hùng” hay không? Hay là chẳng có cả hai?”.

2.Hùng hay Lạc

Nam Việt Chí ra đời sau Giao Châu ngoại vực ký hàng trăm năm. Quan trọng hơn, chữ Lạc (雒) chữ chỉ là để phiên âm từ tiếng Việt cổ qua chữ Hán cổ. Còn chữ Hùng (雄) là một chữ có nghĩa.

3. Chữ Lạc từ đâu mà có.

Người Việt cổ không có họ. Tên đặt theo nghề. Đến đời Trần vẫn đặt tên theo nghề cá. Lần ngược lên thời Hai Bà, tên người được đặt theo nghề nuôi tằm (Trứng Chắc, Trứng Nhì, rồi được người Tàu văn bản hóa bằng hán tự, rồi được các nhà sử học ngày xưa của VN dịch về tiếng ta thành Trưng Trắc, Trưng Nhị. Có rất nhiều ví dụ về tên nôm của danh nhân được người Tàu hán tự hóa rồi dịch ngược ra tiếng ta. Ai đọc Tạ Chí Đại Trường sẽ nhớ trường hợp rất thú vị của Lý Thường Kiệt – Thằng Kặc. Ngay cả trong lịch sử cận đại, nhiều tên riêng do phiên âm qua chữ latin rồi sau này dịch ngược lại qua tiếng Việt cũng có những biến thể thú vị như Chí Hòa – Kỳ Hòa, Vũng Quýt – Dung Quất).

Quay trở lại với văn bản Giao Châu Ngoại Vực Ký đã nói ở trên, thời cổ người dân sống bằng nghề nông, trồng cây lạc, trên các thửa ruộng lạc, tưới tiêu bằng thủy lợi tự nhiên, dân sống trên ruộng lạc, gọi là dân lạc, thủ lĩnh của dân lạc gọi là lạc vương, dưới lạc vương là các lạc hầu, lạc tướng.

Chữ Lạc chính là chữ lúa. Ruộng lạc là ruộng lúa. Dân lạc là dân (trồng) lúa. Tiếng Việt cổ gọi lúa là Lọ. Phiên âm qua tiếng Hán rồi phiên âm ngược lại tiếng Việt mà trở thành Lạc.

Người Mường (cùng ngôn ngữ với người Việt cổ) gọi Lúa là Lọ hoặc Ló. Tục ngữ người Mường có câu “Cơm mường Vó, Lọ mường Vang” (cám ơn chú Huy Tâm đã dạy cháu từ này).

Qua bao năm lạc lối, tên riêng Lúa của cha ông chúng ta, chạy qua bên Tàu, quay về với các nhà viết sử Việt thời cổ, lạc tiếp vài lần nữa, thành chữ Lạc. Nay nhờ 5xu biết google nghiên cứu mà tìm ra nghĩa gốc của từ. Chúc mừng Vua Lúa (nước) tục gọi Hùng Vương. Chúng con xin trả tên đúng về cho cụ.

(Xem thêm cho vui “Con chim Lạc là con chim gì?” và Biển Đông).

Phan Xích Long được cho là có ngậm bùa ngải, đạn bắn không trúng. Anh tổ chức bạo động lật đổ chính quyền Pháp nhưng thất bại và bị bắt khi đang “trốn” ở Phan Thiết và bị giam ở Khám Lớn Sài Gòn. Khi cướp ngục, quân của Phan Xích Long chỉ dùng gậy gộc mã tấu, không dùng súng, chỉ ngậm bùa hay cầm bùa chú ở tay mà xông vào. Kết quả là ngục không phá được mà quân bị bắn chết. Sáng hôm sau bọn Pháp chỉ việc đi ngoài đường, thấy ai mặc quần đen áo bà ba trắng, quấn khăn cổ trắng thì cứ thế mà bắt vì đây là uniform của quân Phan Xích Long. Đại Ca Phan Xích Long cuối cùng bị xử bắn chết, chôn ở nghĩa trang Đất Thánh Chà (Công ty Môi trường Đô thị bây giờ, chỗ đường Võ Thị Sáu).

Khám lớn sau này (1950) bị phá. Có một thời gian góc phố này (nay là Nguyễn Trung Trực), những năm 60 thế kỷ trước, là nơi tụ tập của giới tinh hoa trẻ Sài Gòn do có một số lớp Văn Sử học ở đây, xung quanh mở nhiều phòng tranh của họa sỹ trẻ. Đoạn này tôi  hỏi chú Tạ Chí Đại Trường thì chú Trường kể thế. Chú Trường cũng nói những người ở công ty nước mắm Liên Thành kể quân của Phan Xích Long đi xuống Phan Thiết toàn mặc áo trắng, tiêu tiền như rác. (Các hội kín của người Việt là bị ảnh hưởng của mô hình Thiên Địa Hội nên có tính giang hồ cướp bóc kiêm bảo kê, chỉ khác là hội kín người Việt có thần bí hóa và chính trị hóa một chút, cho nên khi kháng Pháp thất bại thì giới giang hồ hảo hán bình thường hết sức ngưỡng mộ, đặc biệt là ngưỡng mộ Phan Xích Long).

Tối nào tôi cũng đi bộ giảm béo ở Phan Xích Long quận Phú Nhuận. Lại nhân mới đọc Khám Lớn Sài Gòn của Vương Hồng Sển mới được Nhã Nam xuất bản. Nên viết mấy dòng về một tay giang hồ mà chống Pháp. Bị hạ ngục kiên cố mà đàn em dám dồn quân đi thuyền từ Long An và Chợ Lớn lên lúc nửa đêm rồi đổ bộ lẻ tẻ, tập hợp lực lượng, rồi cướp ngục. Kể ra trong lịch sử các vị được đặt tên đường, có Phan Xích Long quả là khác biệt.

Về tên đường, Sài Gòn cũ có nhiều đường mang tên danh tướng ở phe Nguyễn Ánh, sau năm 75 bị đổi tên, nên dần dà tên tuổi cũng mờ nhạt. Đáng tiếc nhất là Võ Tánh. Ông này kinh khủng đến mức mà Trần Quang Diệu phá thành xong phải tha cho quân lính Võ Tánh và làm lễ truy điệu cho ông tướng này (mặc dù ông này tự sát bằng thuốc nổ tan thây). Có cả một truyền thuyết là Gia Long vì thấy Trần Quang Diệu tử tế với Võ Tánh nên mới tha tội chết cho Trần Quang Diệu nên vị danh tướng này của Quang Trung thoát chết đi ở ẩn thay vì bị phanh thây (nhưng có lẽ Gia Long đã không tử tế đến như vậy).

Chủ đề chính của cuốn sách, rất dễ đoán: về Toán. Nhưng sẽ hơi khác với toán mà chúng ta học ở trường. Về thể loại của cuốn sách, có thể xếp vào hai dòng: sách dành cho thanh thiếu niên (juvenile book) và phiêu lưu (adventure book). Nhưng các ông bố bà mẹ trẻ có thể cũng sẽ thích cuốn sách này, nhất là khi thời hoa niên của họ chưa quá xa, ít ra là chưa xa hơn thời hoa niên của hai tác giả cuốn sách.

Cuốn sách này cũng có thể được phân loại theo kiểu nhật báo Hương Cảng ngày trước. “Ai và Ky” có thể xếp vào thể loại: Tiểu thuyết Toán hiệp.

Cuối cùng, ngay cả tên nhân vật, cũng đã là một câu chuyện ngoài lề nho nhỏ.

Và bây giờ, xin mời thưởng thức hai trích đoạn. 

Trích đoạn 1:

Euclid đứng dậy: “Khuya rồi, cần người đưa Ai và Ky lên đồi. Họ sẽ ngủ ở trên đấy đêm nay”.

Jim càu nhàu: “Lẽ ra người cầm đèn Diogenes sẽ dẫn chúng ta leo đồi. Nhưng giờ này chắc ông ta vào thùng ngủ rồi.”

“Ta chưa ngủ đâu. Vì biết đêm nay có khách”- một người đàn ông gầy guộc một tay chống gậy, một tay giơ cao ngọn đèn lửa cháy bập bùng. “Mọi người đi theo tôi”.

Ky và Ai đi theo Diogenes được một quãng thì có tiếng chân đuổi theo. Đó là Thales. Anh vừa chạy tới vừa thở, rồi tháo cặp kính bình hành đưa cho Ky. “Tặng cậu” anh nói rồi biến mất vào bóng đêm.

Ai và Ky lặng lẽ đi theo Diogenes lên đồi. Dế Jim thỉnh thoảng gáy khe khẽ. Tiếng gáy của Jim dường như làm tăng thêm vẻ tĩnh mịch của bóng đêm.

Ai hắng giọng rồi hỏi, giọng rất tò mò: “Ông ơi, sao mọi người lạ gọi ông là người cầm đèn ?”

“Ban đêm ta cầm đèn để dẫn đường cho những người lạc đường. Ban ngày ta cầm đèn để đi tìm một người lương thiện” – Diogenes trả lời.

Ai không hiểu ý ông ấy định nói gì. Đúng là ở xứ sở của những con số tàng hình, có rất nhiều người kỳ lạ. Nhưng ông Diogenes vẫn là người kỳ lạ nhất, vì ông ấy có một cách nói rất thuyết phục dù là người nghe không hiểu gì. “Cây đèn của ông có sáng hơn được ánh sáng ban ngày không” – Ai tiếp tục hỏi.

“Đèn của ta đủ sáng để xóa đi cái bóng của Alexander Đại Đế khi ông ấy chắn mặt trời của ta” – Diogenes thủng thẳng nói.

“Trong bóng đêm này đèn của ông dẫn bọn cháu đến đâu”.

“Đến nhà của Pythagoras, nơi mà mọi thứ đều hữu tỷ”

Cậu quay qua hỏi dế Jim “Lúc nãy cậu nhắc đến số vô tỷ. Số vô tỷ thực sự là gì mà bị Pythagoras cấm cửa ?”

“Ta cũng là Vô tỷ. Ta không bao giờ vào nhà Pythagoras. Chỗ của ta là cái thùng gỗ. À, mà cậu là Hữu tỷ hay Vô tỷ? “ Diongenes quay sang hỏi Ai.

Trích đoạn 2

Zena khẽ gọi Ai quay lại bàn ăn. Cô đã kịp thay quần áo. Cái áo vải thô đơn giản để lộ bờ vai và cánh tay trần không làm mất đi ở cô vẻ quyến rũ. Cô ngồi đối diện Ai, vươn hai tay qua bàn, nắm lấy tay Ai và nhìn vào mắt cậu. Thời gian không còn bị kéo dãn ra một cách kỳ bí nữa. Phép ảo thuật không còn tác dụng đối với Ai. Ai bất chợt nghĩ đến Chico. Những gì Chico dạy cậu, quả thực, là những điều kỳ diệu.

Bất giác Ai cảm thấy nuối tiếc. Sẽ không còn nữa cái cảm giác thời gian ngưng đọng khi lần đầu tiên cậu nhìn sâu vào đôi mắt của Zena. Cái cảm giác quyến rũ đầy mê hoặc ấy đã hơn một lần đẩy Ai, chỉ một chớp mắt trước đấy thôi vẫn còn tỉnh như sáo, trượt vào vô thức.

Vẫn nhìn sâu vào đôi mắt của Zena, Ai khẽ rút tay lại. Cảm giác tiếc nuối trở nên mơ hồ như làn khói lam chiều. Có một tiểu hành tinh vừa băng qua mùa thu của trái đất.

Bài hát này có câu “Rượu ơi ta đã say rồi”.

“Đường về” có vẻ như là một concept album, giống như Beatles thời cuối và Pink Floyd đã làm trong gần như suốt sự nghiệp của mình. Và đặc biệt là có vẻ như rất giống với Final Cut của PL. Giống là ở chỗ cả ban nhạc phục vụ một cá nhân (thay vì sáng tác chung). Và cá nhân ấy đã bày tỏ sự trải nghiệm của mình trong tất cả các sáng tác, cách chơi nhạc và đặc biệt là phần lời của các bài hát.

Lời của các bài hát trong Đường về có sự trải nghiệm của một người đàn ông bắt đầu trưởng thành, Anh ta suy nghĩ về tình yêu, về cuộc sống. Anh ta triết lý nhẹ nhàng. Anh ta tung hứng các hình ảnh, từ các hình ảnh điển hình dân gian, đến các hình ảnh của cuộc sống thường ngày, và cả các liên tưởng có tính chiêm nghiệm cá nhân về tình yêu, tự do và hành trình kiếm tìm hạnh phúc.

Nhạc của Đường về chơi rất tiết chế.

Tay bass của Quái vật, vốn là tay bass của Gạt Tàn Đầy, đã từng chơi bass thanh lịch và phần nào đó là ngây ngô trong Đám Cưới Chuột, nay chơi bass tinh tế và điềm đạm hơn. Đặc biệt là trong Ông trời cô đơn, tiếng bass của anh chàng này làm ta liên tưởng đến tiếng bass công lực dày dặn của Adam Clayton (U2). Bài Ông trời cô đơn còn có sự đóng góp phần bè phụ, có lẽ của tay chơi keyboard, tuy tiết chế và khiêm tốn, nhưng khá ấn tượng, cứ như Joe Hahn đang học chơi nhạc từ Ray Manrazek.

Tay guitar của Quái vật, thành viên cũ của Microwave, là người sáng tác và hát các bài hát trong album này, hình như nghiên cứu và học tập Morrello rất nhiều. Cách chơi nhạc trong đường về, tôi có cảm giác là bị ảnh hưởng (tích cực) từ Tom Morrello, đặc biệt là từ ban nhạc riêng của Tom, chuyên chơi acoustic. (Tom Morrello tham gia tới ba ban nhạc khác nhau).

Với các fan của GnR và không thích kiểu chơi guitar quá gọn gàng của Tom thì bài Vết Nhơ sẽ bù đắp lại khá nhiều (mặc dù theo tôi bài này không hay lắm).
Điều thú vị là album này phần nhạc có khá nhiều màu sắc và khó phân định thể loại nhạc mà nó chơi (mặc dù thấy thiên hạ xếp album này vào nhạc rock) nhưng nghe không bị vay mượn hay lai căng, đâu đó vẫn thấp thoáng chất Việt.

Đường về không tạo ra sự hưng phấn hay cảm xúc trào dâng như nhạc của Gạt Tàn Đầy hay Microwave. Đây cũng là điểm yếu duy nhất của Đường Về, và cũng là điểm yếu khó khỏa lấp, nếu như bạn không muốn hoặc không thể hòa mình vào việc cùng chiêm nghiệm cuộc đời với tác giả của album.
Đường Về đã có bán từ tuần trước.

Thay vì nghe nhạc online (album này đã có trên các website nghe nhạc số), những ai thích alternative rock nên đi ra cửa hàng CD và mua cho mình một đĩa Đường về.

Những ai đã chán ngấy các ca sỹ, chán ngấy các album tác giả (một quái thai buồn nôn của nền âm nhạc vina) và muốn nghe studio album của một-ban-nhạc-đúng-nghĩa, cũng nên đứng dậy đi bộ vào trung tâm và mua cho mình một đĩa Đường về

Trời xanh ơi, sao đứng mãi bên khung cửa, chỉ ngắm nhìn
Chẳng ngồi bên tôi nghe dòng đời như đang bỏ rơi đám mây nhỏ
Tội nghiệp thân mây, trôi mãi trôi đến bao giờ
Hòa vào trời xanh kia lãng quên
(Qua Ô Cửa Thời Gian)

Gái Một: “Khu nhà mình có chó không chị nhỉ? Lần nào đi tắm em cũng nghe như có tiếng chó sủa”.

Gái Hai: “Khu này đến đàn ông còn hiếm nữa là chó. Ảo thanh đấy mày ạ. Mà sao mày không ảo thanh cái gì mà lại đi ảo thanh tiếng chó?!”.

Gái Một: “Thì cứ cho là ảo thanh đi. Sao em cứ nghe chó nó sủa nhỉ? Chị không nghe thấy gì thật à?”.

Gái Hai: “Thi thoảng lúc tắm, tao cứ như nghe thấy tiếng thằng nào nuốt nước bọt”.

Tờ báo trẻ ranh, vốn thường đứng về phía cần lao mà đả đảo bọn cần tiền, đã làm một điều tra nho nhỏ rồi kết luận: “Số đông đứng về phía kẻ có đinh”.

Trong lúc đó, nhà thơ rửa bát, viết một bài hịch rất vần, phản đối quan điểm của tờ trẻ ranh. Lập luận của nhà thơ, vốn xưa nay quen thói reo vần kiểu vải xứ cờ hoa mang qua ta may quần đùi: “Số đông thì mặc số đông, phải bênh thiểu số dù không mặc quần”. Diễn giải ra ngôn ngữ của trạng lừa xứ vina thì: “Quan chức là thiểu số, nhưng nếu họ không làm gì sai, vẫn đội pháp luật lên đầu, thì dù có kê đít lên từ điển, chúng ta vẫn phải đứng về phía họ”.

Đang đi xe đạp điện để tập thể dục quanh rốn rùa, một chí sỹ xuất thân từ thợ sử, nhấc đít lên khỏi yên xe đạp điện và chỉ xuống: “Từ ngày tôi tháo cái yên xe ra, thay bằng cuốn sử dày cộp này, đạp xe thấy đường vắng hẳn”.

Dư luận đang đặt đấu hỏi, nếu nạn đinh tặc bỗng trở thành phong trào, lan qua ngành giáo dục, liệu cả nước có mang sách giáo khoa ra lót đít không?

Trả lời câu hỏi hóc búa này, các doanh nhân hàng đầu xứ vina tự nhiên tỏ ra lạc quan: “Đừng có mang tiền ra lót đít là được. Còn tiền là còn tất cả. Việc mang sách giáo khoa và từ điển ra lót đít, chúng tôi làm từ lâu rồi”.

Thay cho việc bôi kem và lăn lộn phơi mình dưới nắng trên các bãi biển vắng, chúng ta lại đắm mình trong các căn phòng máy lạnh, phó thác việc phơi nắng cho những chiếc xe hai bánh trung thành.

Để rồi nếu bạn sơ ý khi lấy xe, hoặc bãi gửi xe không có khăn ướt, thì chỉ vài phút sau khi leo lên cái xe vừa phơi nắng mấy tiếng ấy để chạy đi ăn trưa, cái xe máy thân yêu của bạn cũng sẽ nhân tiện làm luôn món chim nướng, hoặc món bướm rang. Đôi khi nó làm luôn cả hai món.

Thế là mùa khô đang đến.

Còn ở ngoài kia sẽ là mùa thu. Hà Nội mùa chim làm tổ. Như tên một bộ phim mà chúng ta xem từ hồi bé. Bộ phim ấy có bài hát Hoa Sữa say đắm lòng người. Còn nhạc sỹ sáng tác bài hát ấy khi Sài gòn đang vào mùa khô và chưa bao giờ nghe mùi hoa sữa.

Chim làm tổ rồi chim đi ăn. Đó là những con chim Kiwi mỏ dài hoặc ngắn tùy cơ địa. Chúng ăn ban đêm. Có khi ăn cả ban ngày. Có khi ăn vào buổi trưa. Nhiều khi ăn mà không cần tổ của mình lắm. Cho chim Kiwi ăn, với nhiều người đã trở thành cái nháy mắt. Giống như tôi có anh bạn, thường nháy mắt bảo tổ của mình: “Hay là làm một điếu nhé”.

Chim sẽ tiếp tục bị nướng và chim cũng sẽ tiếp tục đòi ăn. Thực ra là hai việc này liên quan ít đến nhau. Liên quan nhiều lại là chuyện khác.

Cực nhiều chim đi xe máy, đi xe hơi, đi xe bus.

Hay còn gọi là chim tham gia giao thông. Bướm cũng thế.

Anh Thăng La, một chú khướu (hay họa mi triều đình?) vốn đi lên từ đàn chim phong trào, nay làm nhạc trưởng cầm đũa múa một mình, anh múa: Điều chỉnh giờ học, giờ làm việc.

Anh múa đúng nhạc mà sai tiết tấu. Người nhà nước trung bình một tháng chỉ làm fulltime và hết công suất khoảng 3 đến 4 ngày anh ơi. Còn lại, mỗi ngày họ chỉ làm tối đa là 2 tiếng. Lẽ ra anh phải điều chỉnh giờ nhà nước: 9 giờ sáng làm việc, 3 rưỡi chiều kết thúc, nghỉ trưa 30 phút, không cho phép ngủ trưa.  Hiệu suất lao động sẽ tăng lên trong khối nhà nước, vốn là khối ăn tàn phá hại đất nước này hơn 10 năm nay. Còn giao thông sẽ bớt nhức nhối đi rất nhiều. Tệ ăn nhậu buổi trưa, vốn được chim nhà nước ở Hà Nội ưa thích, sẽ không còn cơ hội để mà tồn tại.

Thế rồi ngoài đó sẽ đến mùa đông.
Còn ở đây sẽ là cực điểm của mùa khô nắng cháy.

Nhà thờ Mai Khôi nhỏ và khá vắng vẻ. Không có tháp chuông, thay vào đó là tiếng cồng nhỏ, được gióng lên từ ngay phía bên phải gian cung thánh. Nhà thờ cũng không sử dụng piano hay đàn keyboard giả phong cầm, họ chỉ đơn giản dùng một cây guitar gỗ có lẽ gắn thêm pick-up để đàn cho ca đoàn hát.

Mười bốn đàng thánh giá, rất thú vị, được Việt Nam hóa tối đa. Ông quan Phi La Tô đội mũ cánh chuồn. Mấy người  lính La Mã đội nón như lính khố xanh khố đỏ. Người dân thì đàn ông chít khăn mỏ rìu, hoặc khăn đóng, đàn bà quấn khăn.

Giữa gian cung thánh là một bức sơn mài lớn, vẽ cảnh đêm giáng sinh nhưng phong cảnh thôn quê kiểu miền bắc nước Việt. Đức mẹ và các thiên thần mặc áo dài rất Hà Thành đầu thế kỷ trước, kiểu thị thành pha chút đồng quê, đầu có vòng hào quang như các tranh thánh, có người ôm đàn giống như đàn tì bà. Tranh có dòng chữ: “Hodie pax vera de coelo descendit – Hôm nay hòa bình chân thật đã từ trời ngự xuống”.

Bức tranh này Nguyễn Gia Trí vẽ năm 1941, đặt tại một nhà thờ của dòng Đa Minh tên là Cát Tút ở Hà Nội. Đây là dòng Đa Minh tỉnh Lyon (Pháp), khác với các nhà thờ dòng Đa Minh ở Đông Bắc Kỳ ngày xưa. Năm 1954 nhà thờ chạy vào Sài Gòn, mua lại một trại lính Pháp ở Cầu Kho, một năm sau chuyển về Tú Xương. Cùng thời kỳ đó, bức tranh của Nguyễn Gia Trí được mang qua Pháp, đến năm 1960 mới trở về với nhà thờ Mai Khôi. Lúc ở Sài Gòn, chính Nguyễn Gia Trí có qua sửa sang lại bức tranh này.

Nhà Thờ Mai Khôi về sau đi sâu vào các hoạt động của thanh niên và sinh viên công giáo. Phần đất của nhà thờ phía bên Nguyễn Thông là trụ sở của Hội thanh niên Phục hưng, vốn được thành lập ở HN, sau năm 1954 thì dời vào SG. Trụ sở của hội sau 1975 được nhà nước sử dụng là cơ quan của Hội Khoa Học Kỹ Thuật. Gần đây nhà nước đã trả lại phần đất này cho Mai Khôi.

Những chiều chủ nhật mát mẻ khiến nỗi sợ đám đông tràn đến ngang ngực, chúng tôi thường chạy xe qua con đường vắng Tú Xương, bỏ qua những quán cà phê chỉ thấp thoáng bóng người, rồi rẽ vào nhà thờ Mai Khôi xem lễ.

Ở đó, nếu đến sớm và chọn được ghế ngồi phía trên, có thể tha hồ ngắm bức tranh sơn mài đồng quê mang màu sắc thánh hóa của Nguyễn Gia Trí. Nghe tiếng cồng nhỏ đĩnh đạc vang lên. Và tiếng guitar thùng nhẹ nhàng đệm cho ca đoàn ngân nga hát.

Nhẹ nhàng, thư thái, thanh lịch và xưa cũ.

Đã có một Sài Gòn như thế.

Vẫn có một Sài Gòn như thế.

Ở Mai Khôi, đoạn cuối Tú Xương.