Ở phương tây, quản trị đã thành một ngành khoa học lâu đời. Từ quản trị đỉnh cao như vận hành nhà nước, thể chế đến cấp thấp hơn ở các doanh nghiệp đa quốc gia, hoặc thấp hơn nữa như tại các doanh nghiệp nhỏ có tính địa phương, người phương tây lúc nào cũng có các phương pháp và nguyên tắc quản trị hết sức bài bản.
Còn ở ta thì quản trị vẫn còn bựa và bừa lắm. Ngay cả so với nước láng giềng TQ, vốn coi quản trị như thuật (art) hơn là khoa học (science) thì ta cũng vẫn là kẻ mọi rợ chứ chưa dám so với phương tây.
Nói thế không có nghĩa là chúng ta không có những tinh hoa quản trị được đúc kết từ nền văn minh lúa nước của riêng mình. Những đúc kết ấy hẳn là rất hay bởi ít nhiều dựa trên những đúc kết ấy mà có những anh hùng áo vải dựng nên cả một đế chế kéo dài hàng trăm năm như Lê Lợi, hay triển khai những cuộc cách mạng bão lốc dọc theo đất nước như Nguyễn Huệ. Hay đã từng có những doanh nghiệp bản xứ giàu nghiêng ngả kinh thành.
Thế nhưng, những thăng trầm lịch sử khiến cho cái mạch kinh nghiệm quản trị dân gian bị chìm quên lãng. Những thế hệ doanh nhân mới bắt đầu ưa thích học hỏi khoa học quản trị từ trời Tây. Có vẻ như chúng ta đang quên đi một điều: những đúc kết đã tồn tại cả trăm hoặc hàng trăm năm trong dân gian tức là nó rất phù hợp với đặc tính và văn hóa của người dân sống trong quá khứ và trên miền đất nuôi dưỡng những tinh hoa dân gian ấy.
***
Giống như mọi nơi khác trên thế giới và giống mọi cuộc cách mạng xây dựng đế chế mới trong lịch sử, các doanh nghiệp ở Vina thường bắt đầu từ một nhóm người hoặc là bạn bè hoặc là gia đình.
Và cũng giống như các đế chế lớn, dù là đế chế doanh nghiệp hay đế chế cầm quyền, cái nhóm người thân quen đấy rồi sẽ phải trải qua một cuộc tự phẫu đau đớn trước khi chuyển mình từ một tổ chức nhỏ và giàu tiềm năng qua một thể chế văn minh hơn để rồi trỗi dậy thành một đế chế lớn.
Rất hiếm khi các cá nhân hạt giống đầu tiên của “tổ chức” lại phân ngôi thứ ngay từ lúc bắt đầu (nhất là khi số hạt giống lớn hơn hai). Trường hợp có 3 người mà sớm phân ngôi thứ như ba anh em Lưu Quan Trương chỉ có trong tiểu thuyết và cũng đã được đơn giản hóa đến tận cùng rồi.
Câu chuyện phân ngôi thứ tới mức “Nồi da nấu thịt” như anh em nhà họ Nguyễn Huệ ở Quy Nhơn là câu chuyện rất có thể xảy ra với bất cứ tổ chức doanh nghiệp nào có tính gia đình nếu như họ thực sự muốn chuyển mình nhảy sang đẳng cấp mới, như đế chế của Quang Trung ngày xưa. Thậm chí còn tệ hơn, như nhà Lê phải giết công thần lập quốc, cho dù đã từng có lúc “hòa nước sông chén rượu ngọt ngào”, để xây dựng đế chế vĩ đại và có thời gian tồn tại lâu bền nhất lịch sử Vina.
Continue reading →
