Qui Củ

Phan Văn Hùm, một lãnh tụ đệ tứ ở miền nam, trong trước tác có tên “Vương Dương Minh – Thân thế và Học Thuyết”, có giải thích Qui Củ như sau. Qui: đồ vẽ hình tròn (compas). Củ: đồ để vẽ góc vuông (équerre).

Com-pa, thước kẻ, ê-ke, thì quá là quen thuộc.

Cái chú thích “quy củ” này là chú thích do đoạn văn sau của Vương Dương Minh (viết năm 152x gì đó):

“Lương tri như quy củ. Hình tròn hình vuông số nó vô cùng, không thể biết trước hết. Duy lấy qui củ mà đều vẽ ra được tất cả, chẳng hạn ở một cái nào. Những tiết mục thời biến cũng vô cùng số, không thể biết trước hết. Duy nhờ lương tri mà ứng biến, cũng như qui củ ứng biến những hình tròn vuông”.

Phan Văn Hùm xuất thân nông dân miền nam, nhưng chắc là học giỏi, học đến cao đẳng ở HN. Sau chống Pháp bị Pháp bắt, giam ở Khám Lớn. Rồi đi Pháp du học, lấy cử nhân và thạc sĩ triết ở Sorbonne.

Cuốn “Vương Dương Minh – Thân thế và Sự nghiệp” của Phan Văn Hùm do Tân Việt xuất bản ở Hà Nội năm 1944. Hai năm sau thì ông chết. Bị giết rất bí ẩn (có thuyết nói ông bị Việt Minh ám sát). Nhà Tân Việt này có số sát học giả. Cùng năm 1944 này, họ xuất bản cuốn “Sử ký Tư Mã Thiên” của Nhượng Tống, một trí thức thuộc Việt Nam Quốc Dân Đảng của Nguyễn Thái Học. Năm 1949 thì Nhượng Tống bị giết (cũng được cho là công an mật của Việt Minh giết).

Phan Văn Hùm dùng kiến thức triết phương tây của mình để nhìn vào học thuyết của Vương Dương Minh, đâm rất thú vị.

Ví dụ Vương Dương Minh nói đến tâm và vật, lấy tâm làm gốc: “chủ thể của thân là tâm, phát động của tâm là ý, bản thể của ý là tri, sở tại của tri là vật”, thì Phan Văn Hùm quy đổi qua triết phương Tây, bảo cái Tâm mà Vương tiên sinh nói “là cái mà ngày nay ta gọi là “ý thức” và người pháp gọi là conscience psychologique”.

Tâm và Vật, thì Hùm quy đổi thành quan hệ chủ thể khách thể theo kiểu triết tây: “rapport du sujet et de l’objet”.

Hoặc Hùm viết về lương-tri của Vương tiên sinh: “Nghĩa là, ngoài cái năng lực tri giác sự vật, lương tri còn có cái năng lực tự tri pouvoir d’aperception”.

Rồi có một số chỗ so sánh với Aristotle về cách dạy học, so với Plato về duy ý. Thú vị nhất là hình như Phan Văn Hùm còn định dùng cả giải tích (Descartes) và vi phân (Leibniz, Newton) để giải thích Vương Dương Minh. Trong sách có nói thoáng qua mà không đi vào chi tiết, không hiểu lí do gì. Chắc là tính để viết tập hai, không ngờ chưa viết thì đã bị giết trên đường đi công cán.

Chỗ so sánh thú vị nhất, khi phân tích học thuyết của Vương bị coi là “ngụy học” và bị cấm vì nó trái với học thuyết chủ đạo lúc bấy giờ là Chu Hy, thì Phan Văn Hùm, một người được đào tạo viề triết phương tây, lại theo đệ tứ cộng sản, nói về Khổng giáo của Chu Hy như sau:

“Châu Hy phát xiển đạo Khổng, đã đưa nó về đường duy vật tiến hóa luận (évolutionnisme matérialiste) tìm lý nơi sự vật”.

Tự nhiên lại càng hiểu hơn tại sao chủ nghĩa Mác Lê lại có thể bén rễ và phát triển dữ dội ở miền đất đậm Nho. Và thấy may cho Nhật bản vì đã sớm Thoát Á. Thấy may cho Singapore vì chạy ngược lại về với Chính trị Đầu Sỏ (Quả đầu chế, Oligarchy của Plato).

Vương Dương Minh chắc được nhiều trí thức Việt hâm mộ, lúc nào cũng viết rằng ông tuy là nhà quân sự tài năng, nhưng toàn từ chối cầm quân đi đánh Giao Chỉ (cộng điểm cho Vương tiên sinh). Phan Văn Hùm thì bảo ngược lại, tuy vẫn ca ngợi Vương tiên sinh, nhưng lại cho rằng Vương không cầm quân đánh Giao Chỉ vì thấy chưa được thời cơ. Khi đã dẹp xong đạn loạn Thần Hào, Vương Dương Minh vẫn tuyển quân.

“Có người hỏi: “Loạn Thần Hào nay đã dẹp xong, còn tìm vũ sĩ làm chi?”, tiên sinh đáp: “Ta nghe xứ Giao Chỉ có việc khó khăn trong nước, xuất kỳ bất ý đánh úp lấy, cũng là cơ hội nên làm”. Mười bảy năm sau đó (1537) Mặc Đăng-Dong soán vị nhà Lê. Người ta truyền rằng tiên sinh có dự mưu sự, mà giờ đây đã tính kế rồi”.

Đọc đoạn này, ngẫm việc xưa mà nghĩ đến ngày nay.

Quay lại với Qui-Củ. Từ thời nhà Minh, như Vương Dương Minh viết, thì có vẻ như người Hoa đã biết dùng compas và ê ke để dựng hình từ trước đó rất lâu. Trong sử sách thì nhà Minh rất giỏi dùng pháo binh để đánh nhau.

Thế nhưng sử cũng nói, các khẩu pháo gọi là thần cơ ấy, là do nhà Minh đánh Hồ Quý Ly mà cướp được, rồi mang về TQ mà sao chép. Sau đó mới làm được súng bằng đồng. Rồi sau đó  nữa mới mua súng của người Bồ Đào Nha mà sao chép. Tức là về công nghệ quân sự, lúc đó khả năng là ta tiến bộ hơn tàu một vài bước.

Về triết học Trung Hoa, Phan Văn Hùm có viết như sau:

Lão Trang, tuy có nhuốm màu tư biện (une teinte de spéculation) mà về vấn đề vũ trụ, về vấn đề nhân sinh, về vấn đề tư duy, chỉ còn ở trình độ trẻ con bập-bẹ chưa nên lời của triết học. Sánh với Ấn Độ hãy còn kém xa, nữa chi là nói đến Âu Châu, La Mã, Hy Lạp.

Đạo Khổng, về phương diện tư biện, còn sụt xuống dưới học thuyết Lão Trang mấy từng. Nó chỉ là một mớ tư- tưởng thật-tiễn, một nền văn cách-ngôn (Littérature gnomique) về xã hội, nhân tâm, chưa thành hệ thống khít khao vững vàng, tới Vương Dương Minh nó co-rút lại mà tự thủ, thật là “trinh liệt”.

PS:
+ Nhà Tân Việt là một nhà xuất bản rất quái ở Hà Nội. Số phận của nó rất mơ hồ, chỉ biết rằng ông chủ nhà này là một quái nhân ở miền tây nam bộ mò ra tận HN để mở nhà xuất bản. Số phận ông này cũng rất mờ ảo, không ai rõ ông ở đâu ra và kết cục thế nào. Chỉ biết ông có một nhà sách ở quê (để bán sách) và một nhà xuất bản ở HN để in sách. Tên ông là Lê Văng Văng

+ Trí Vương, một dịch giả nho nhỏ, vừa tra hộ baidu và nói là không tìm ra thông tin Tướng Vương Dương Minh từ chối cầm quân đánh VN. Nhưng có làm thơ về Giao chỉ.

About these ads

Gửi phản hồi

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s